حیثیت تنها بخشی از حقیقت را نشان داد
«باندهای مواد مخدر افراد کودن و نادانی نیستند»
مینیسریال حیثیت گمشده که تنها دو-سه قسمت ابتدایی آن از فیلیمو پخش شده درباره زن و شوهر جوانی است که صاحب فرزند نمیشوند و این موضوع مشکلاتی را برای این خانواده به وجود میآورد. این مینیسریال با یک قصه ملتهب و نفسگیر با نقشآفرینی درخشان مهدی حسینینیا که نقش اول داستان را بر عهده دارد، در یکی از سکانسها به موضوع خریدوفروش مواد مخدر و سوءاستفاده از نوزادان و کودکان پرداخته است که به همین بهانه به سراغ دکتر تقی آزاد ارمکی جامعهشناس رفتهایم تا از منظر جامعهشناختی به این مسئله بپردازیم.
- موضوع سوءاستفاده از نوزادان و کودکان در باندهای مواد مخدر چه ابعادی در جامعه ما پیدا کرده و چقدر این مسئله جدی است؟
دکتر تقی آزاد ارمکی: پدیده استفاده از کودکان در کارهای خلاف و از جمله حمل مواد مخدر مسئلهای اساسی است که در جامعه ما در حال بزرگ شدن است. در نظام انحرافات و آسیبهای اجتماعی با پدیده تولد کودکان بیسرپرست و خیابانی روبرو هستیم که پدر و مادر آنها معلوم نیست. این مسئله چند بعد دارد یکی روابط جنسی خارج از خانه است، دوم، فقدان قاعدهمندی در باب زاد و ولد و سقط جنین و سوم عدم سازماندهی و مدیریت بحران افزایش کودکان خیابانی و بیسرپرست است. اینها ابعاد مختلف این مسئله است که به آن توجه نشده و نمیشود.
در کلانشهر تهران ما درگیر این مسائل هستیم و چون هیچ سیستم کنترلی و نظارتی در این زمینه وجود ندارد، اولین کسانی که به این بچهها دسترسی پیدا میکنند، سیستم قاچاق مواد مخدر و دیگر انحرافات اجتماعی است. برخی از این بچهها را زنان داخل سیستم مواد مخدر زادوولد میکنند. زنانی که زندگی ندارند اما دارای همسر هستند و به طور طبیعی کارشان زادوولد کردن و تولید نیرو برای این سیستم است. این که دختری بیکار با سوءاستفاده از یک کودک و خوراندن مورفین به او سعی دارد وارد یک عرصه اقتصادی خراب شود، محملی است که از قدیم در سیستم مواد مخدر ایران شکل گرفته و حالا در حال قدرت گرفتن، توسعه یافتن و فراگیر شدن است و باید پلیس و نیروهای امنیتی برای برخورد با آنها وارد عمل شوند.
- فکر میکنید نگاه نویسنده و کارگردان سریال حیثیت گمشده به این موضوع چقدر واقعی است و از منظر جامعهشناختی چطور به آن پرداخته شده است؟
من تاکنون دو قسمت ابتدایی این سریال را دیدهام و در این دو قسمت، سریال وارد بحث سوءاستفاده از نوزادان و کودکان نشده و به نظر میرسد که مسئله اصلی سریال این موضوع نیست بلکه در کنار مسئله اصلی آن که نازایی و یا مشکلات اجتماعی دیگری است، در حاشیه به موضوع سوءاستفاده از بچهها از سوی باندهای مواد مخدر نیز توجه کرده است. بنابراین به نظر من سریال نمیتواند این موضوع را به صورت جدی مورد توجه قرار دهد چون مسئلهاش چیز دیگری است.
اما نکته حائز اهمیت، این است که برخی موارد را به شکل متناقض به نمایش میگذارد. از یک سو پلیس ناظر بر قضیه است و این سیستم مواد مخدر و سوءاستفاده از نوزادان و کودکان را کنترل میکند و از طرف دیگر فردی با دلایل شخصی خود میتواند به راحتی وارد پروژه و مأموریت پلیس شود و برنامه پلیس را خراب کند.
دکتر تقی آزاد ارمکی:«سریال حیثیت تنها وجهی از این پدیده را نشان میدهد و بسیاری از سریالها نمیتوانند روی این مسائل متمرکز شوند. یکی به این دلیل که دانش و اطلاعات لازم و کافی در این زمینه ندارند و دیگر این که مسئولان چندان علاقهمند به مطرح شدن این مسائل در قالب فیلم و سریال نیستند»
از سوی دیگر در این سریال، به هوشمندی نظام و سیستم قاچاق مواد مخدر پرداخته نمیشود و آنها را آدمهای کودن و ضعیفی نشان میدهد که به شکل بیحساب و کتاب این مسئله را در یک خانه بی دروپیکر در گوشهای از شهر مدیریت میکنند به طوری که به سادگی میتوان وارد این خانه شد و همه چیز را از نزدیک دید. در حالی که سیستم قاچاق مواد مخدر نیازمند یک سیستم کاملا پیچیده است و البته شاید هم مسئله اصلی سریال این موضوع نیست.
- چرا از نوزادان و کودکان برای این کار سوءاستفاده میشود؟
زنی که بچه به بغل دارد و همراه با این بچه مواد جابجا میکند پوششی بسیار خوب و یک تکنیک جدید است. پیش از این بچهها عامل این کار بودند و زنان خودشان به طور مستقیم خریدوفروش میکردند ولی حالا با این تکنیک جدید و استفاده از یک نوزاد و بچه میتوانند راحتتر کارشان را انجام دهند و کسی هم به یک زن و بچهای که در آغوش دارد کاری ندارد ضمن این که جامعه نیز در حمایت از او معترض میشود.
- این نوزادان و کودکان از کجا و چطور شناسایی شده و به کار گرفته میشوند و چه بخشی از این بچهها برای این منظور دزدیده میشوند؟
کودک دزدی که هست و سالهاست هشدار میدهند که بچههایتان را در جایی تنها رها نکنید و این شامل کودکانی است که میتوانند راه بروند و جدا از مادر باشند اما نوزادان را هم از جایی مثل بیمارستانها میدزدند و یک پدیده بسیار مهمی است که باید به آن توجه کرد.
- معمولا بچههایی که گرفتار این باندها میشوند چه سرنوشتی پیدا میکنند؟
بدون استثنا همه آنها سرنوشتی چون والدینشان و اعضای باند مواد مخدر پیدا میکنند. سرنوشت این افراد آسیب دیده نابهنجار است و بنابراین یا قاچاقچی مواد مخدر و یا گرفتار دیگر انحرافات اجتماعی میشوند. این کودکان در این سیستم بزهکاری اجتماعی همیشه باقی میمانند و تحت هیچ شرایطی امکان خروج از آن را ندارند.
- حضور این باندهای مخوف مواد مخدر و جریان سوءاستفاده از نوزادان و کودکان برای اهداف اقتصادی منحصر به ایران است یا در دیگر کشورها نیز حضور قدرتمندی دارند؟
خیر منحصر به ایران نیست و علاوه بر ایران در افغانستان، بنگلادش، پاکستان و حتی در آمریکا هم این باندها حضور دارند. کشور پاکستان گنگ بزرگی در این زمینه دارد و بخشی از آن هم به ایران سرایت کرده است. اما این که این اندازه زمخت، زشت و بیرحمانه بروز و ظهور داشته باشد و خودش را نشان دهد مربوط به جوامعی (مثل ایران) است که به لحاظ سیاسی ضعیف است و قدرت مراقبت و کنترل ندارد. نکته دیگری که در ایران به حضور این سیستم قدرتمند کمک میکند، فرهنگ گداپروری است که به شکلگیری این شبکههای قاچاق مواد مخدر کمک میکند و مانعی برای مقابله با آنها و حذف این شبکهها محسوب میشود.
- چقدر از پژوهشهایی که در این زمینه صورت گرفته در جهت برونرفت از این معضلات استفاده شده است؟
پژوهشها و مطالعات بسیاری در این زمینه انجام شده ولی این که از این پژوهشها استفاده شده باشد بیشتر یک شوخی است چرا که مسئولان باوری به این مسئله ندارند که جامعه الزامات و بایدها و نبایدهایی دارد و به همین دلیل مشکلات مربوط به این مسائل در جامعه مانده و روی هم انبار شده است و کمتر ارادهای برای حل این مشکلات وجود دارد. در کشور ما متاسفانه جایی برای حل مسائل و مشکلات زنان و کودکان بیسرپرست نیست و اگر چه نهاد، اداره و سازمان و بودجه هست اما هیچ کاری در این زمینه انجام نشده و هیچ گزارشی داده نمیشود چرا که جامعه را به این معنا به رسمیت نمیشناسد و کاملا با این جامعه غریبه است.
- این افراد قدرتمند که باندهای مواد مخدر و سیستم سواستفاده از نوزادن و کودکان را مدیریت میکنند، چه کسانی هستند؟ از کجا آمدهاند و چطور قدرت گرفتهاند؟
اینها افراد قدرتمندی هستند که در منطقه و دنیا نفوذ دارند. کودکانی را از یک کشور به کشور دیگر میبرند و در ایران نیز بخشی از کودکان خیابانی ملیت افغانستانی، بنگلادشی یا پاکستانی دارند. در همین زمینه بحث دزدیدن و قاچاق دختران هم مطرح است. اینها افراد کارکشتهای هستند که بخشی از آنها با نیروهای پلیس و امنیت یک کشور مرتبط هستند و بنابراین شکافهای امنیتی و پلیسی را به خوبی میشناسند. برخی از آنها نیروهای اخراجی پلیس وسازمانهای امنیتی هستند که در سطح منطقه و جهان کار میکنند.
این آدمها باوری به معنای فرهنگی و اخلاقی ندارند و برای کودکان به عنوان یک انسان ارزش قائل نیستند و تنها پول برایشان مهم است. آنها از کودکی آموختهاند که آدمفروش باشند و حتی کودک بکشند و غیر از این، کار دیگری نمیتوانند بکنند. بنابراین با آموزههای اخلاقی قابل کنترل نیستند و باید به طور سیستمی با آنها مقابله کرد. اما پیش از برخورد با این افراد باید زمینهها، ریشهها و منفذهای ظهور آنها را از بین برد.
زنی که حاضر است به خاطر 30 میلیون تومان بچه به دنیا بیاورد و تحویل این باندهای مواد مخدر بدهد و کودکانی که در خیابان رها میشوند و به آسانی قابل خرید و فروش هستند از جمله مسائلی است که باید به شکل ریشهای حل شود و فقر یکی از این عوامل است که باعث میشود خانوادهها مشکل فقرشان را با فروش کودکان و نوزادانشان حل کنند.
- نمایش این معضلات اجتماعی در قالب سریالهای نمایشی تا چه اندازه میتواند در پیشگیری از این بزهکاریها و یا اطلاع رسانی در سطح جامعه تأثیرگذار باشد؟
این سریالها تنها وجهی از این پدیده را نشان میدهند و بسیاری از آنها نمیتوانند روی این مسائل متمرکز شوند. یکی به این دلیل که دانش و اطلاعات لازم و کافی در این زمینه ندارند و دیگر این که مسئولان چندان علاقهمند به مطرح شدن این مسائل در قالب فیلم و سریال نیستند.
