روایتی ناگفته از عملیات برونمرزی در خاک عراق
«خودمان شگفتزده شدیم!»
مستند «گردان تخریب» به کارگردانی سامان مختاری یکی از مستندهای جستوجوگر درباره بخشی از ناگفتههای تحولات تاریخ معاصر در ایران است. مستندی که با تمرکز بر تجربههای یک گروه از مبارزان ملی و برونمرزی، به زوایای تاریکی از تحولات منطقه نور انداخته و حاوی مستنداتی دستاول و شنیدهنشده است. به بهانه عرضه این مستند در پلتفرم فیلیمو، گفتوگویی با سامان مختاری درباره تجربه ساخت آن داشتهایم.
- از موضوع مستند شروع کنیم و اینکه چطور سوژه «گردان تخریب» را برای مستندسازی انتخاب کردید؟
سامان مختاری: مستند «گردان تخریب» روایت زندگی نظامی جعفر جهروتی، فرمانده گردان تخریب تیپ حضرت رسول(ص) است. ما یک آشنایی قبلی با آقای جهروتی داشتیم و از آنجا که ایشان از بدو شروع جنگ و قائله کردستان همراه حاج احمد متوسلیان بودند و این حضور در جبههها استمرار داشت و در عملیاتهای بزرگ شرکت میکردند، شخصیت ایشان ظرفیت یک روایت کامل از اتفاقات دوران دفاع مقدس را داشت. حتی در زمان حضور داعش در سوریه نیز همراه شهید همدانی مشغول کارهای تخریب و آموزش بودند. به همین دلیل برای ما جذاب شد که روایت زندگی ایشان را به تصویر بکشیم.
فهرست فیلم ها و مستندها درباره زلزله
- چطور این سوژه را پرورش دادید و تصمیم به محوریت آقای جهروتی گرفتید؟
ابتدا من مصاحبههایی درباره نیروهای عادی جبهه انجام میدادم. در آن مصاحبهها چند نفر بهطور متفقالقول از آقای جهروتی نام بردند و تأکید داشتند که ایشان آدم خاصی بودند؛ در آموزشها سختگیری میکردند و تبحر ویژهای داشتند. همین موضوع باعث شد برای ما جذابیت پیدا کند و به سمت ساخت مستند با ساختار روایی فعلی برویم.
- بهطور خلاصه میتوانید از تجربههای خاص آقای جهروتی بگویید؟
مستند روایت حضور آقای جهروتی از شروع جنگ در کردستان است. پس از آشنایی با حاج احمد متوسلیان همراه ایشان به خوزستان میآیند و در عملیاتهای آنجا نیز حاضرند. حتی به لبنان هم میروند و پس از اتفاقی که برای حاج احمد در لبنان رخ میدهد به کشور بازمیگردند و یگان ویژه شهادت را تشکیل میدهند. مأموریت این یگان عملیاتهای برونمرزی تا عمق ۳۰۰ کیلومتری خاک عراق بود. بعد از جنگ نیز همچنان فعالیتهایشان ادامه داشت تا در دوران مقابله با داعش در سوریه همراه شهید همدانی حضور یافتند. پس از شهادت حاج حسینی و حضور شهید سلیمانی و تیمشان در سوریه، آقای جهروتی به ایران بازگشتند و اکنون در قید حیات هستند.
- در مستندهای گفتوگومحور، ترکیب افراد مقابل دوربین و مصاحبهشونده هم حائز اهمیت است؛ چطور به این ترکیب رسیدید؟
بیشتر افراد توسط خود آقای جهروتی معرفی شدند. ما به سراغ این افراد رفتیم و مصاحبهها انجام شد. بخش مهمی از کار مربوط به گردآوری آرشیو بود. جالب است که خود آقای جهروتی پس از دیدن فیلم به ما گفتند حتی ایشان هم نمیدانستند چنین حجم گستردهای از عکسها و فیلمها از ایشان وجود دارد.
- یعنی از کانالهایی غیر از آقای جهروتی هم برای جمعآوری آرشیو استفاده کردید؟
ما از طریق معرفی دوستان و آشنایان، خانه به خانه به دنبال عکسها و اسناد رفتیم. گاهی دست خالی برمیگشتیم، اما در مواردی به منابع ارزشمندی رسیدیم. یکی از همرزمان آقای جهروتی در تبریز واسطه شد و فیلمهای مهمی را که از وقایع اخیر لبنان و عملیاتها داشت، در اختیار ما گذاشت. این آرشیو برای خود ما هم شگفتانگیز بود.
- حدودا چقدر زمان صرف ساخت این مستند شد؟
تحقیق این پروژه حدود دو سال به طول انجامید و خود تولید نیز تقریباً یک سال زمان برد. بخشی از این زمان طولانی به خاطر معذوریتهای شخصی آقای جهروتی بود. ایشان تمایلی نداشتند درباره زندگی شخصیشان صحبت شود. به همین دلیل در مستند هیچ اشارهای به بخش خصوصی زندگیشان نشده است، هرچند ما اصرار کردیم اما اجازه ندادند.
- در این مسیر کدام تجربه و مشاهده برای خودتان خیلی جذاب و ویژه بود؟
عملیاتهای برونمرزی که در خاک عراق انجام داده بودند برای ما تازگی داشت. پیشتر جایی به این شکل به آن پرداخته نشده بود. جذابتر اینکه وقتی تصاویر آرشیوی مرتبط با گفتههای ایشان پیدا شد، هماهنگی عجیبی میان روایتها و تصاویر ایجاد شد و این برای ما ارزشمند بود.
- حضور مصطفی شوقی که خودش دستی در مستندسازی دارد، به عنوان تهیهکننده چقدر در مسیر تولید موثر بود؟
حضور آقای شوقی به عنوان تهیهکننده بسیار کمککننده بود. ایشان خودشان کارگردان هم هستند. وقتی موضوع را مطرح کردیم، گفتند جذاب است و حمایت کردند. ما حدود ۹ سال است در پروژههای مختلف با هم همکاری میکنیم و نتیجه این همکاری در این مستند هم دیده شد.
- عرضه این دست مستندها روی پلتفرمهای خانگی، چقدر دسترسی مخاطبان به آنها را تسهیل میکند؟
مستندها معمولاً بستر مناسبی برای نمایش ندارند. اینکه پلتفرمها به ویژه فیلیمو امروز مستندها را در اختیار مخاطبان قرار میدهند اتفاق بسیار خوبی است. این امکان فراهم شده که همرزمان و علاقهمندان هر زمان بخواهند فیلم را ببینند. در گذشته چنین دسترسی وجود نداشت اما امروز پلتفرمها میتوانند در دیده شدن آثار مستند بسیار مؤثر باشند.
