هنوز در حوزه برنامه‌سازی کودک ضعف داریم

درباره سریال لالایی بیشتر بدانیم

• شما سال هاست به عنوان طراح صحنه در تلویزیون و سینما فعالیت دارید و در بسیاری از سریال‌های سال‌های اخیر به عنوان طراح همکاری کردید. چقدر از تجارب گذشته خود برای ایده‌پردازی طراحی صحنه سریال لالایی استفاده کردید؟

قاسم ترکاشوند: در طول فعالیتم همیشه کار طراحی صحنه و لباس را باهم انجام می‌دادم و اولین پروژه‌ام که به عنوان طراح صحنه و لباس کار کردم سریال «سنجد» بود. اما از سریال «نیسان آبی» به بعد که با پلتفرم فیلیمو همکاری داشتم و پروژه‌هایم بیشتر شد، تمرکز اصلی‌ام را روی طراحی صحنه گذاشتم. همچنین در دوران دستیاریم کار کودک زیاد انجام دادم و در مجموعه‌های مختلفی مثل سریال «چموش خموش»، «عروسک‌های جادویی»، «توپ گرد»، «دوقلوها» و چند کار عروسکی حضور داشتم اما از تمام این کار‌ها سال‌ها می‌گذرد. به عنوان طراح صحنه همیشه درگیر پروژه‌هایم می‌شوم و با پایان هرکدام باید سعی کنم خودم را از آن جدا کنم و وارد دنیای مجموعه بعدی شوم. سریال «لالایی» هم به واسطه ژانرش برایم هیجان‌انگیز بود و باعث شد بعد از سال‌ها دوباره به این فضا (کودک و نوجوان) برگردم، سنم را نادیده بگیرم و با بچه‌ها همراه شوم.

از طرفی یکی از ویژگی‌های مثبت «لالایی» گروهی بود که سال‌ها در حوزه کودک کنار هم فعالیت داشتند و همدیگر را می‌شناختند، به همین خاطر زمانی که من به عنوان یک آدم جدید به این تیم اضافه شدم، خوشبختانه فیلمنامه و فضا تا حد زیادی آماده بود. در ادامه من هم توانستم خیلی زود با همفکری‌های آقای درویشعلی پور، با تیم هماهنگ شوم.

• با توجه به تعاملی که برای اولین بار با این گروه داشتید، این همفکری و همکاری چطور پیش رفت؟

آقای درویشعلی پور کارگردان کاربلدی است و به واسطه سابقه فعالیتش در حوزه کودک خیلی بهتر از من با المان‌های دنیای کودکان در طراحی صحنه و فضا آشنایی دارد. در شروع همکاری و ابتدای پیش تولید جلسات بسیاری داشتیم. در این جلسات ما نسبت به ذهنیت و ایده‌های یکدیگر شناخت بیشتری پیدا کردیم و با اعتماد به هم کار را پیش بردیم. به نظرم بهترین پروژه برای طراح صحنه زمانی شکل می‌گیرد که کارگردان به او اعتماد کامل داشته باشد و دستش را در ایده‌پردازی باز بگذارد، اتفاقی که خوشبختانه در این گروه به خوبی رخ داد.

• قصه «لالایی» ترکیبی از دنیای فانتزی و رئال است و طراحی برای چنین فضایی حتماً با سختی‌هایی همراه است. شما با توجه به فیلمنامه و ژانر، چه ویژگی‌هایی را برای طراحی در نظر گرفتید؟

همانطور که گفتید بخشی از پروژه لالایی فانتزی و بخش دیگر آن با تخیلات همراه بود. به همین دلیل من سعی کردم از فرم های خیلی خاص و جزئیاتی که بچه ها دوست دارند استفاده کنم تا همه چیز خیلی رنگی‌ و به دنیای کودکان نزدیک‌تر باشد. مثلا در خانه پاداش و مغازه تجهیزاتی که دارند، سعی کردیم از لگوهایی با تنالیته رنگی و منبع نورهای متفاوت استفاده کنیم یا لاکی، ماشینی که سوارش می‌شوند یکی از مهم ترین کاراکترهای قصه ما بود این کاراکتر نه تنها یک وسیله نقلیه، بلکه ماشینی بود که با هوش مصنوعی کار می‌کرد و توانایی تفکر و تعامل با دیگر شخصیت‌ها را داشت.

لاکی به عنوان نمادی از تکنولوژی و نوآوری، به داستان ما عمق بیشتری بخشید، به همین علت در زمان ساختنش حساسیت زیادی به خرج دادم. طراحی و اجرای این ماشین حدود بیست و هشت روز زمان برد، و ما باید از همان ابتدا فرمی برای آن در نظر می‌گرفتیم که سختی‌های ساخت آن را تحمل‌پذیر کند. بعد از «چاق و لاغر» که در آن یک ژیان خاص وجود داشت، به یاد ندارم در پروژه‌ای مربوط به کودکان، سازه‌ای جدید خلق و اجرا شده باشد و این کارها بدون کمک تهیه‌کننده و کارگردان «لالایی» اجرایی نمی‌شد. همچنین در کنار کودکان و نوجوانان که مخاطب این سریال بودند، بزرگ‌ترها هم هنگام تماشا آن‌ها را همراهی می‌کردند، یعنی ما دو مخاطب هدف داشتیم و با تلفیق فرم فانتزی و قابل باور، کاری کردیم که مخاطبان در هر سنی که هستند راضی باشند.

•  چه قدر زمان صرف طراحی و چیدمان دکورهای لالایی شد و آیا در زمان ساخت دکور با چالشی هم مواجه شدید؟

دکور و طراحی بخش‌های مختلفی که در قصه بود را باید در هشت لوکیشن متفاوت و در یک ساختمان چهار طبقه اجرا می‌کردیم. لازم بود لوکیشن‌ها به شکلی به هم وصل شوند که تغییر بافت و پرش نداشته باشند و پیاده سازی این کار زمان‌بر بود. از طرف دیگر در حین قصه «لالایی» فلاش‌بک‌هایی به گذشته داشتیم و با توجه به این موضوع چینش دو منظوره برای لوکیشن‌ها در نظر گرفتیم. یکی دیگر از چالش‌ها تغییر فصل بود؛ فیلمبرداری لوکیشن‌های داخلی در فصل گرما انجام شد و ضبط لوکیشن‌های خارجی در زمستان شروع شد و مجبور بودیم برای این که حال‌و‌هوای سریال شاد و خوشرنگ باشد با استفاده از گل‌های مصنوعی همه درختان آنجا را شارژ کنیم، در واقع برای فاصله گرفتن از فضای بی‌روح و خاکستری فصل سرما روزانه با گل و رنگ، سبزی و تازگی به فضاهای خارجی اضافه می‌کردیم.

•  از چه المان و رنگ‌هایی برای رساندن مفاهیم مختلف در سریال لالایی استفاده کردید؟

یکی از ویژگی‌های طراحی من این است که همواره به پیشینه و ویژگی‌های هر یک از شخصیت‌ها توجه خاصی دارم. هر شخصیت در داستان، ویژگی‌ها و توانایی‌های متفاوتی دارد و من بر اساس این آنالیز، مواردی را در طراحی و چیدمان در نظر می‌گیرم. برای مثال، در طراحی مغازه و خانه پاداش که در پرورشگاه بزرگ شده است، از وسایل بازیافتی و ضایعاتی که در طبیعت رها شده‌اند استفاده کردیم تا ارتباط او با گذشته و طبیعت را حفظ کنیم. برای یک طراح بسیار مهم است که بداند هر رنگ چه خصوصیاتی را در خود دارد و استفاده به‌جا و درست از آن‌ها در چیدمان دکور اهمیت زیادی دارد. اگر در انتخاب رنگ و فرم، به بحث روانشناسی شخصیت‌ها توجه نکنیم، قطعاً در کارمان به مشکل خواهیم خورد.

•  شما علاوه بر کار طراحی صحنه به عنوان طراح لباس و بازیگر هم فعالیت داشته‌اید. به کدام حیطه بیشتر علاقه دارید؟

طراحی لباس برایم جذابیت ویژه‌ای دارد و بیشتر از بقیه به آن علاقه‌مندم. بهتر است بگویم بعد از این بیست و پنج سالی که کار طراحی صحنه انجام می‌دهم، هم به لحاظ طراحی اولیه و هم به واسطه تیم خوب و کاربلدی که کنارم هستند، این حوزه به نوعی برایم ساده‌تر است. اما در مورد طراحی لباس شما ابتدا ویژگی‎های هر کدام از شخصیت‌ها را روی کاغذ می‌خوانید و بعد در مورد هر کاراکتر ایده‌پردازی می‌کنید؛ در ادامه وقتی آن‌ها با طراحی شما جلوی دوربین می‌روند، حس خیلی خوبی دارد و به همین خاطر برایم جذاب است.

• تعامل طراح صحنه در یک پروژه بیش‌تر با کدام بخش‌هاست و با کدام افراد باید هماهنگی بیشتری داشته باشید؟

اکثر مراودات طراح صحنه از زمان ورودش به گروه، برای رسیدن به نقطه‌نظر مشترک از نظر جنبه‌های بصری با کارگردان است و بعد از آن برای آماده شدن لوکیشن‌های بعدی فیلمبرداری، تیم طراحی صحنه باید با گروه تولید و برنامه‌ریزی برای زمان‌بندی، تهیه وسایل موردنیاز و برآورد هزینه هماهنگ ‌شوند.

• فضای کار در تلویزیون با نمایش خانگی چه قدر متفاوت است و چقدر این تغییر فضا در کارتان تاثیر داشت؟

در کارهای تلویزیونی باید بخش زیادی از کار را در زمان کوتاهی برای فیلمبرداری آماده کرد. من بعد از سریال «نون خ5» به پروژه «لالایی» آمدم و کم شدن فشار زمانی، کاملا مشخص بود. پیش از این هم تجربه کار کردن با پلتفرم فیلیمو را در«نیسان آبی» داشتم و به دلیل خوش حسابی و منظم بودن برنامه‌ها ، بچه‌ها به لحاظ روحی آماده‌تر کار را پیش می‌بردند.

قاسم ترکاشوند: برای یک طراح بسیار مهم است که بداند هر رنگ چه خصوصیاتی را در خود دارد و استفاده به‌جا و درست از آن‌ها در چیدمان دکور اهمیت زیادی دارد. اگر در انتخاب رنگ و فرم، به بحث روانشناسی شخصیت‌ها توجه نکنیم، قطعاً در کارمان به مشکل خواهیم خورد

•  به نظر شما یک طراح صحنه و لباس برای تولیدات مربوط به کودک و نوجوان چه مواردی را باید در نظر بگیرد؟

برنامه‌های مربوط به کودک اهمیت زیادی دارند چرا که شخصیت بچه‌ها در سن کم شکل می‌گیرد. آموزش دادن در بخش ارتباط گرفتن با خانواده و اطرافیان، بحث خوراکی‌ها و مضرات فست‌فود و از همه مهم‌تر استفاده درست از فضای مجازی همه مواردی است که باید در تولیدات مخصوص کودکان به آن‌ها پرداخته شود و در کل چون بچه‌ها از این سبک برنامه‌ها الگوبرداری می‌کنند باید مراقب باشیم چیزهایی را نشان دهیم که برایشان ضرر نداشته باشد. همچنین ما می‌توانیم خیلی هوشمندانه این سیاست را ترویج دهیم که بچه‌ها را به استفاده از لباس‌ها و المان‌های ایرانی دعوت کنیم تا فرهنگمان فراموش نشود.

•  طراحی صحنه در ایران مانند بخش‌های دیگر سینما در طول زمان چقدر تغییر کرده است؟

همانطور که استادان ما اتودی را می‌زدند و بعد عکاسی و در آخر چاپش می‌کردند، این روند به مرور تبدیل شد به استفاده از برنامه‌هایی مانند فتوشاپ و امروزه هم می‌بینیم که هوش مصنوعی در همه‌ بخش‌ها به کمک ما آمده است مثلا همین جلوه‌های ویژه که در زمان تدوین به کار اضافه می‌شود، در گذشته به صورت مکانیکی انجام می‌شد و بسیار وقت‌گیر بود.

به موازات به روز شدن بچه‌های فعال در این حوزه با تکنولوژی‌های جدید و تغییر متریال که سبک‌تر و چند منظوره‌ شده‌اند، این علم هر روز در حال تغییر است. البته من مدتی پیش ایده‌ای به خانه سینما دادم که یک ورکشاپ آموزش طراحی صحنه و لباس برگزار کنند و اساتیدی که سواد بالایی دارند اما الان مشغول کار نیستند و درآمدی ندارند، در این ورکشاپ‌ها آموزش دهند. آن‌ها می‌توانند افراد جدید و مستعد را از لحاظ توانایی و داشتن ایده‌های جدید شناسایی کنند و به عنوان دستیار به پروژه‌ها معرفی کنند چراکه ما به افرادی نیاز داریم که انگیزه و ایده‌های جدید داشته ‌باشند تا در کنار فناوری‌های نوین، استعدادها هم کشف و به کار گرفته شود.