نگاهی به فیلم ژان سرخ ساخته ترور نان

قضاوت سخت

افزون بر مقوله جنگ مستقیم و روردرویی نیروهای متفقین با ارتش آلمان نازی که پس از گذشت نزدیک به ۸۰ سال از اتمام آن هنوز طراوت و ظرفیت دراماتیکش را حفظ کرده و دستمایه­ ساخت آثار نمایشی بسیاری قرار می‌­گیرد مضمون مناسبات جاسوسی میان دو طرف متخاصم که البته تا همین امروز هم ادامه پیدا کرده همچنان جذاب و پرکشش است مثل همین فیلم ژان سرخ. مخاطبان سینما و تلویزیون از آثاری که چنین بستر مضمونی داشته­‌اند خاطرات بسیاری دارند که از آن جمله می­‌توان به مجموعه آثار جیمز باند و فیلم­‌هایی نظیر عقرب (مایکل وینر)، پل جاسوسان (استیون اسپیلبرگ) و گنجشک سرخ (فرانیسس لارنس) در مدیوم سینما و سریال­‌هایی نظیر «ارتش سری» و «وین و پنکوفسکی» در رسته مجموعه­‌های تلویزیونی اشاره نمود. آثاری با ماهیت تقابل جاسوسی گسترده و حساس کشورهای غربی (با محوریت ایالات متحده و انگلیس) با اتحاد جماهیر شوروی (روسیه کنونی) به عنوان سردمدار جبهه مقابل و البته کشورهای بلوک شرق اروپا در دوران جنگ سرد.

۸ مستند درجه یک درباره جنگ جهانی دوم

حالا در فیلم ژان سرخ هم یکی دیگر از داستان­‌های بی­شمار تقابل­‌های جاسوسی جنگ جهانی دوم و جنگ سرد که یک بازه­­ زمانی ۵۰ ساله را دربرمی‌­گیرد به عنوان دستمایه اصلی ماجرا مورد استفاده قرار گرفته است. البته با در نظر گرفتن این ویژگی مهم که فیلم بر اساس یک داستان واقعی ساخته شده و همین واقعی بودن و مابه‌ازای عینی داشتن، کشش مخاطب برای تماشای آن و حتی جستجویی در اینترنت برای پی بردن به اصل ماجرا و مقایسه آنچه که در تاریخ اتفاق افتاده و آنچه که بر پرده سینما نقش بسته را دو چندان می­‌کند.

فیلم ژان سرخ شروع درگیرکننده‌­ای دارد، هجوم مأموران امنیتی بریتانیا برای دستگیری یک پیرزن فرتوت آن‌ هم به اتهام جاسوسی در زمانی نزدیک به نیم قرن پیش از زمان حاضر، هم کنجکاوی مخاطب را برمی­‌انگیزد و هم ارجاعی است به سکانس­‌های به یادماندنی در آثار مشابه از جمله فیلم تحسین شده­‌ی اسپیلبرگ یعنی «پل جاسوسان» که فیلم با حمله­ تعداد زیادی مأمور امنیتی برای بازداشت جاسوس شوروی در ایالات متحده آمریکا (با نقش­‌آفرینی درخشان مارک رایلنس) در میانه‌های جنگ سرد آغاز می­شود.

فیلم ژان سرخ با بازی سوفی کوکسن

فیلم ژان سرخ در تمام دقایق خود، ضرباهنگ نسبتاً تند خود را حفظ می­کند که البته ماهیت جاسوسی فیلم کاربرد چنین ضرباهنگی را توجیه می­‌کند. حتی در دقایقی هم که به ضرروت­‌های نمایشی، سکانس­‌های عاطفی/عاشقانه در روایت گنجانیده شده باز هم سکانس به لحاظ طول زمان و شیوه پرداخت به گونه‌ه­ای برگزار شده که ضرباهنگ مناسب برای یک درام جاسوسی مخدوش نشود.

بی­‌تردید همین ماهیت فیلم یعنی اهمیت افزون‌تر شیوه­ روایت مناسبات جاسوسی در چنین آثاری  است که فیلمساز را مجاب کرده تا ساخته خود را با غلبه­ روایت‌­پردازی بر پردازش شخصیت­‌ها و تعمق در آن‌ها جلو ببرد.  هر چند به نظر می­‌رسد در برقراری تعادل میان این دو رویکرد، تا اندازه­‌ای فرمان تعادل از دست کارگردان خارج شده و ایجاز بیش از حد در معرفی و پرورش کاراکترها و توضیح و تشریح مناسبات میان آن‌ها در مجموع به ابهام بخش‌­هایی از روایت و شفاف نبودن فصل­‌هایی از داستان انجامیده است.

آنگونه که فیلم (آن هم بر مبنای یک داستان واقعی) روایت می­‌کند این مناسبات چهارجانبه­ ژان به عنوان پرسوناژ اصلی درام با سونیا، لئو و میچل به عنوان سه کاراکتر کلیدی دیگر و البته از زاویه‌ه­ای دیگر روابط میان ژان و پروفسور است که مقاومت طولانی ژان برای لو دادن اطلاعات اتمی به اتحاد جماهیر شوروی و در نهایت تغییر رفتار او را توجیه می­‌کند. در حالی که فیلم در نمایش درست و قابل فهم این مناسبات و برقراری پیوستگی معنایی در زنجیره روابط علّی/معلولی درام کاستی­‌های قابل توجهی دارد.

سویه­ دیگر اثر که به جذابیت بیشتر آن منجر شده زن بودن قهرمان فیلم است. کمتر فیلم جاسوسی را به یاد می­­‌آوریم که با محوریت یک کاراکتر زن روایت شده باشد و در اکثریت آثار متعلق به این گونه­ سینمایی، زنان به عنوان کاراکترهای مکمل و در نقش‌هایی نظیر معشوقه و یا دستیار قهرمان مرد ظاهر می­‌شوند و قاعده­ای که توسط ژان الیزابت استنلی در دنیای واقعی نقض شده تا شاهد یک اثر متفاوت از منظر جنسیت قهرمان باشیم.

یادداشت را با پرسش مهمی به پایان می­‌برم که فیلم در ذهن و کفه­ قضاوت بینندگانش برجای می­‌گذارد. اینکه با وجود خلف وعده غربی­‌ها در مخفی نگاه داشتن اطلاعات مربوط به ساخت بمب اتم از شریک روس­شان، آیا  لو دادن اطلاعات سرّی برتانیا به شوروی توسط ژان، تصمیم درستی بوده است یا نه و اینکه در موازنه میان خدمت به سرزمین مادری و خدمت به بشریت (از طریق کمک به برقراری تعادل قدرت اتمی که اهرم بازدارنده­ شروع یک جنگ جهانی جدید است) باید طرف کدام یکی را گرفت؟

تماشای آنلاین فیلم ژان سرخ در فیلیمو

نظر شما چیست؟

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه نظرتان را با ما در میان می‌گذارید، خوشحالیم