مسعود کیمیایی؛ فهرست بهترین ها

فهرست بهترین فیلم های کارنامه مسعود کیمیایی به ترتیب سال انتشار مرتب شده‌اند نه کیفیت آنها

همه چیز درباره‌ مراحل فیلمسازی مسعود کیمیایی

فیلم / سریال خائن کشی | 1400

خائن کشی پیش از ساخت سر و صدای زیادی به پا کرد. آن هم به این دلیل که مسعود کیمایی قرار بود قسمتی از زندگی مهدی بلیغ، سارق و کلاهبردار ایرانی، را به تصویر بکشد و به نهضت ملی‌شدن نفت در سال ۱۳۲۹ اشاره کند. روایت این فیلم از دریچه نگاه کارگردانی که همواره نگاه دقیق و جزئی‌نگری به مسائل سیاسی و اجتماعی کشورش داشته جذاب است.

خائن کشی نه روی پرده سینما، بلکه در قالب مینی سریال پخش شد و نظرات متفاوتی نسبت به آن مطرح شد. فضاسازی‌ها و طراحی صحنه و لوکیشن این فیلم نظر بسیاری از منتقدان را به خود جلب کرد. اما در مقابل به ترکیب بازیگران و البته نوع روایت قصه  نقدهایی وارد شد. در کنار دیالوگ‌های منحصر به فرد این فیلم، بازی سارا بهرامی، امیرآقایی و حمیدرضا آذرنگ از نگاه منتقدان توجه برانگیز است.

فیلم خون شد | 1398

بسیاری از منتقدان این فیلم را نزدیک‌ترین اثر کیمیایی به اتفاقات اجتماعی سال‌های اخیردانستند و به فیلم نمره قابل قبولی دادند. مثل همیشه در طرف دیگر مخالفان فیلم، حرف و نکته جدیدی در این اثر سینمایی ندیدند. کیمیایی در این فیلم نقش قهرمان قصه‌اش را به سعید آقاخانی سپرد. بازیگری که تا پیش از این تجربه همکاری با کیمیایی را نداشت و این انتخاب بسیاری را غافلگیر کرد. با این حال سعید آقاخانی به خوبی از پس ایفای نقش‌اش برآمد.

فیلم قاتل اهلی | 1395

کیمیایی در این فیلم سراغ یکی از سیاسی‌ترین موضوعات روز رفته است. سوژه‌ای که اگر پرداخت بهتری داشت، می‌توانست به فیلم موفقی تبدیل شود. هر چند که باید اضافه کرد اختلاف میان مسعود کیمیایی و تهیه کننده فیلم (منصور لشکری قوچانی) آنقدر ادامه دار شد که از مرحله تولید به نشست خبری فیلم در حاشیه جشنواره فیلم فجر رسید و همین اختلاف، حواشی را پررنگ تر از متن کرد.

فیلم متروپل | 1392

برخی از منتقدان دلبستگی کیمیایی به سینمای کلاسیک را در این فیلم پررنگ کردند و نوع نگاه او را تحسین کردند. فیلمی که برخی از سینمایی نویسان آن را شبیه‌ترین اثر به آثار موفق پیشین اش توصیف کردند. ترکیب حضور محمدرضا فروتن، مهنار افشار و پولاد کیمیایی مقابل دوربین و مضمون قابل بحثش از نقاط قوت فیلم است.

فیلم جرم | 1389

جرم روایتگر سال‌های ۵۵ تا ۵۷ در تهران است و زندگی مردی را به تصویر می‌کشد که مانند دیگر ساخته‌های کیمیایی نمی‌خواهد از اصول و عقیده‌ای که دارد برگردد. رضا سرچشمه به طور اتفاقی به زندان می‌افتد و بعد از اینکه از زندان خارج می‌شود درگیر حوادث انقلاب می‌شود. فیلمی با لایه‌های سیاسی که سیمرغ بلورین بهترین فیلم را به خود اختصاص داد. کیمیایی ترجیح داد تا جرم توسط دوبلورهای نامی ایرانی دوبله شود و همین موضوع یکی از نکات برجسته و قابل تامل فیلم است. او نقش قهرمان قصه را به پولاد کیمیایی سپرد. قهرمانی که به تعبیر منتقدان رفاقت و عشق را درست به تصویر کشید. بازی خوب حامد بهداد در این فیلم از دیگر نکاتی است که بسیاری از منتقدان بر روی آن اتفاق نظر دارند.

فیلم محاکمه در خیابان | 1387

یکی از غافلگیر‌ی‌های این فیلم همکاری مسعود کیمیایی و اصغر فرهادی در نگارش فیلمنامه است. شاید به همین دلیل تفاوتی با دیگر آثار کیمیایی در آن می‌بینیم. کیمیایی دراین فیلم، دو داستان را به موازات هم پیش می‌برد. نگاه غیر واقع بینانه به زنان، یکی از نقدهای جدی به محاکمه در خیابان است.

فیلم رئیس | 1385

رئیس به نسبت دیگر آثار کیمیایی، از نگاه منتقدان نمره پایین‌تری می‌گیرد. بسیاری انتخاب بازیگران و فیلمنامه آن را پر ایراد می‌دانند. کیمیایی درباره این فیلم سینمایی می‌گوید: «مهم این نیست که فیلم رئیس «به شماره» چندمین کار من است. مهم این است که فیلم رئیس یا هر فیلم دیگری در کدام برش از تحولات اجتماعی امروز جاگیر می‌شود. اگر فیلم رئیس یا هر فیلم دیگری در این جاگیری اجتماعی خودش تسلیم اضطرابات اجتماعی نشود و بتواند اضطراب را نقد کند به ماندگاری در حیطه «نقد اجتماعی» نزدیک می‌شود.»

فیلم حکم | 1384

حکم یکی دیگر از فیلم‌های بحث برانگیز مسعود کیمیایی است. او در این فیلم از ترکیب متفاوتی از بازیگران مقابل دوربینش استفاده کرد. لیلا حاتمی، بهرام رادان، پولاد کیمیایی، خسرو شکیبایی، عزت‌الله انتظامی، مریلا زارعی در این فیلم ایفای نقش کردند. جدا از نقدهایی که به این فیلم از جانب تعادل نداشتن در فیلمنامه مطرح شد. در مقابل بعضی از منتقدان ایده‌های به‌ روز اجتماعی در این فیلم را تحسین کردند.

فیلم سربازهای جمعه | 1382

این فیلم داستان چند سرباز است که یک روز جمعه به همراه گروهبان خود به شهر می‌آیند. این روز تعطیل اما برای آن‌ها حوادثی تازه در پی دارد و آن‌ها را به نگاهی دیگر می‌رساند. بسیاری این فیلم را به مرسدس شبیه دانستند. کیمیایی هم در پاسخ به این نقد گفت:« يك شباهت‌هايي هم اين دو فيلم با هم دارند، يعني لايه بيروني هر دو فيلم شبيه به هم است، اما شكل جايي براي نزديك شدن و هم بافتي در اين فيلم فرق مي‌كند و بهترين جا، مي‌توانست دوره سربازي باشد، براي اينكه دوره سربازي، سلامت‌ترين دوره است و موضوع يكجا جمع شدند را مي‌توانستيم در آنجا بخوبي مطرح كنيم.

در عين حال نوع وفاق ملي در دوره سربازي بهترين محل را دارد، بافت هر دو فيلم متفاوت است از سويي نزديك شدن به سينماي اجتماعي هميشه دغدغه من بوده است. معتقدم هنر جزء انعكاس واقعيت نيست و بيرون واقعيت هيچ چيزي اتفاق نمي‌افتد كه حتي مناسب انديشه‌هاي انتزاعي و روشنفكران باشد، ما خيلي بيشتر احتياج داريم تا با واقعيات روبرو شويم و نسخه‌مان را پيدا كنيم. سربازهاي جمعه اين گستره را داشت و اين فرهنگ پهنه‌اي و وسيع، اين فرصت را داد، كه مسائل اجتماعي اين 4 يا 5 سرباز كه فقط خودشان نيستند، مطرح شود، اين فيلم بيشتر مسائل جوانان است.»

فیلم اعتراض | 1378

اعتراض بیش از هر چیز یک فیلم سیاسی است. فیلمی که در دوره خاصی از تحولات سیاسی و اجتماعی ایران ساخته شد و کیمیایی متاثر از این فضا نگاهش را به این دوره گذار به تصویر کشید. سال‌های ابتدایی شکل‌گیری جریان اصلاحات و اصلاح طلبی و سال‌های جنبش دانشجویی و رونق روزنامه‌نویسی و روزنامه نگاری تمامی عناصری است که کیمیایی در«اعتراض» به تصویر کشیده است. در این فیلم نمی‌توان از بازی چشمگیر مهدی فتحی، داریوش ارجمند و محمد رضا فروتن غافل شد.

فیلم مرسدس | 1376

منتقدان درباره فیلم مرسدس نظرات متفاوتی دارند. اینکه مسعود کیمیایی در این فیلم نمادپردازی کرده و تفاوت طبقات اجتماعی را به مخاطبش گوشزد می‌کند، عمده نگاه سینمایی نویسان به نگاه و منظور مسعود کیمیایی در این فیلم است.

فیلم سلطان | 1375

سلطان یکی از فیلم‌های پربحث مسعود کیمیایی است. فیلمی با این خط قصه: «کیف مریم را که حاوی اسناد و مدارک مربوط به ۵۰۰ متر از یک باغ که به مریم تعلق دارد، جیب بری نام ناصر بلبل که هم خانه سلطان است در فرودگاه از او می‌دزدد. مریم سلطان را پیدا می‌کند و عشقی بین آنها به وجود می‌آید.»

پر واضح است که او در این اثر سینمایی نگرشی انتقادی نسبت به نابه‌سامانی‌های اجتماعی دارد. نگرش او در این فیلم نظرات متفاوتی میان منتقدان داشت. اینکه مسعود کیمیایی این نگاه و طرز فکر را نه به بیان سینما بلکه ژورنالیستی تصویر می‌کند؛ از نقدهای اساسی این فیلم است. از سویی دیگر اما، همین نگاه و نگرش به موضوعات اجتماعی، «سلطان» را به فیلمی تاثیرگذار از نگاه برخی بدل کرده است.

فیلم ضیافت | 1374

«هفت رفیق در جوانی و پیش از انقلاب با هم قرار می‌گذارند تا چند سال بعد دوباره همدیگر را ملاقات کنند در رستوران اما یکی از آن‌ها دچار مشکلاتی می‌شود که نمی‌تواند خود را به قرار برساند.» این قصه فیلم ضیافت است که بسیاری او را یکی از فیلم های پربحث کارنامه کیمیایی می‌دانند.

قهرمان او در این فیلم نه یک نفر، بلکه هفت نفر هستند. آدم‌هایی که بعد از چند سال بی خبری از هم، دوباره پیدا می‌شوند و این بار هر یک سرنوشت متفاوتی پیدا کرده‌اند. اینکه مسعود کیمیایی شناخت دقیق و لازم را از نسل جوان ندارد و تصویر این هفت نفر دور از واقعیت است یکی از نقدها در زمان اکران فیلم بود. اما همچنان برخی معتقدند این فیلم ژورنالیستی‌ترین اثر سینمایی او است.

فیلم تجارت | 1373

تجارت مثل  اغلب ساخته‌های مسعود کیمیایی که همواره دو عنصر رفاقت و عشق که درام قصه را پیش می‌برد رو به رو هستیم. این بار اما دوربین کیمیایی فراتر از مرزهای کشورش رفته و با قهرمان قصه‌اش (فرامرز قریبیان) که یک روزنامه‌نگار است، به آلمان سفر می‌کنیم. کیمیایی در این فیلم نگاهی انتقادی نسبت به بحران پناهجویی و هجرت ایرانیان به خارج از کشور دارد.  او در این فیلم به شیوه خودش از مصائب مهاجرت صحبت کرده است و این فیلم را می‌توان از اولین قدم‌های سینمای ایران برای پرداخت چنین قصه‌هایی دانست. تلاشی که به زعم منتقدان، موفق و تاثیرگذار بوده است.

فیلم رد پای گرگ | 1370

این فیلم یکی از کارهای درخشان کارنامه مسعود کیمیایی و بازیگر نقش اول آن فرامرز قریبیان است. رضا (فرامرز قریبیان) سه روز پیش از عروسی با طلعت (گلچهره سجادیه) به زندان افتاده بود، بعد از بیست سال از زندان آزاد می‌شود. او به سراغ طلعت که خیاطی می‌کند می‌رود که متوجه می‌شود صادق خان (منوچهر حامدی) دوست دوره‌ جوانی‌اش مسبب زندان رفتن او بوده است. شمایل حضور فرامرز قریبیان با اسب در شهر یکی از ماندگارترین قاب‌های سینمای ایران است. موافقان این فیلم سینمایی معتقدند این شهری‌ترین اثر کارنامه مسعود کیمیایی است که قهرمانش هم با دیگر آثار او متمایز است.

فیلم گروهبان | 1369

مضمون بازگشت مرد جنگی خسته و زخمی به خانه در گروهبان، دست مایه کیمیایی برای ساخت گروهبان است. حمیدرضا صدر در کتاب «تاریخ سیاسی سینمای ایران» درباره گروهبان نوشته است: احمد نجفی با نام کنایه‌آمیز رستم که نشانی از شخصیت اسطوره‌ای شاهنامه نداشت و گویی با پالتوی بلند و کلاه لبه‌دارش از سفر هزار ساله‌ای برمی‌گشت، نگاه خیره و ماتش را به محیط اطرافش می‌دوخت و تصویر سرباز باصلابت را می‌شکست.

رابطه سرد او با پسر حالا بزرگ شده‌اش، عزم همسرش برای بازگشت به موطن مادری (روسیه) و سرانجام از کف رفتن تکه زمینی که پیش از رفتن به جنگ آن را خریده بود، زندگی جدید و دور از جبهه را هم به مبارزه دیگری می‌کشاند. تلاش برای حفظ خانواده متلاشی شده، عزت نفس زیر سؤال رفته و یگانه مایملک خانواده، جنگ دیگری به شمار می‌رفت. وقتی پسر نوجوان تن خونین پدر را پس از مبارزه نابرابری آرام بر زمین می‌گذاشت، و گویی او را از صلیبی پایین می‌کشید، لحظه‌های نبرد در جبهه را به یاد می‌آوردیم.

فیلم دندان مار | 1368

دندان مار بی شک یکی از آثار بی مانند مسعود کیمیایی و از جمله فیلم‌های مطرح سینمای ایران است. فیلمی که جایگاه ویژه‌ای بین منتقدان سینما دارد و جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم برلین را به دست آورد. کیمیایی هم برای این فیلم نامزد جایزه خرس طلایی جشنواره فیلم برلین ۱۹۹۱ شد. داستان فیلم در سال‌های پایانی جنگ ایران و عراق روایت می‌شود.

مردمان جنگ زده برای رسیدن به امنیتی نسبی راهی تهران شده‌اند در حالی که شرایط اقتصادی و سیاسی و اجتماعی تمام شهرها تعریفی ندارد. کیمیایی اما در این میان از اخلاق گرایی به شیوه خودش صحبت می‌کند. روایت مسعود کیمیایی در این فیلم سر راست و قابل فهم است. قهرمان‌هایش بر اصول همیشگی خود استوارند و همین نکته دندان مار را به اثری بدل کرده است که هیچ گاه شامل مرور زمان نشده است. در این فیلم نمی‌توان به راحتی از کنار بازی‌های خوب و تحسین برانگیز فرامرز صدیقی و احمد نجفی گذشت.

فیلم سرب | 1367

این فیلم داستان یک زوج جوان یهودی ایرانی را در اواخر دهه ۲۰ خورشیدی روایت می‌کند که خواهان عزیمت به سرزمین موعود (اسراییل) هستند. اما پس از مواجهه با مخالفت سازمان یهودی هاگانا و کشته شدن عمویشان به دست آن‌ها مجبور به فرار شده و درگیر ماجراهای پس از آن می‌شوند. این فیلم در هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر کاندیدای چند جایزه بوده و سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری و بهترین چهره‌پردازی را کسب کرد. سرب اولین تجربه محمود کلاری به عنوان مدیر فیلمبرداری این فیلم بود و به خاطر این فیلم، سیمرغ بهترین فیلمبرداری جشنواره هفتم فیلم فجر را کسب کرد. سرب یکی از تحسین برانگیزترین آثار کارنامه مسعود کیمیایی است که جوایز بسیاری را به خود اختصاص داده است. محمد بهشتی (مدیرعامل وقت بنیاد سینمایی فارابی) بعد از خط قرمز و تیغ و ابریشم که حدود ۳۰ دقیقه آن حذف شد، ۳ سناریو برای ساخت به کیمیایی پیشنهاد کرد که از نظر کیمیایی «سرب» در میان آن‌ها قابلیت سینمایی شدن را داشت. فیلمی که همچنان یکی از آثار محبوب منتقدان سینمایی است.

مهرزاد دانش منتقد سینما درباره جایگاه فیلم سرب در میان آثار مسعود کیمیایی نوشته است: در مجموعه آثار ۳ دهه اخیر این سینماگر، نام یک فیلم درخشش بیشتری دارد. کیمیایی زمانی در توصیف این اثر گفته بود که در آن بشدت خودش است. شاید در ضعف و قوت این شدت اگر و اماهایی بتوان مطرح ساخت، اما در این که این فیلم در قیاس با کارهای دیگر بعد از انقلاب کیمیایی بیشتر در حال و هوای سینمای او است.

هارون یشایایی، تهیه کننده آثار معتبری چون ناخدا خورشید و اجاره نشین‌ها در سال ۹۴ در نشستی، به عنوان عضوی از جامعه اقلیت‌های مذهبی ایران از کیمیایی بابت ساخت فیلم ‌سرب قدردانی کرد و گفت: فارغ از جنبه‌های سینمایی فیلم سرب، تاثیری که مسعود کیمیایی با این فیلم بر سرنوشت یهودیان ایران گذاشته تعیین کننده بوده است. کیمیایی در این فیلم یهودیت را از صهیونیست جدا کرده که بعدها همین طرز فکر، یک تئوری جهانی شد، و این تاثیر عمل روشنفکرانه کیمیایی است.

فیلم تیغ و ابریشم | 1364

قطعا تیغ و ابریشم یکی از فیلم های پر حاشیه مسعود کیمیایی است. فیلمی که مدتی توقیف بود. این فیلم جزو معدود آثار سینمای ایران در زمینه‌ی‌ قاچاق مواد مخدراست که با فیلم‌های پیش از خودش تفاوتی اساسی دارد. در این فیلم مسائل مربوط به قاچاق و اعتیاد به مواد مخدر در یک چارچوب گفتمانی فرا ملی و بین‌المللی مطرح می‌شود و تلاش دارد تا نوعی تحلیل سیاسی در سطح سیاست‌های جهانی و نبرد ابرقدرتها ارائه دهد.

فیلم خط قرمز | 1360

خط قرمز یکی از فیلم‌های مهجور کارنامه مسعود کیمیایی است. این فیلم داستان یکی از مأموران ساواک به نام امانی را روایت می‌کند. او با زنی به اسم لاله ازدواج می‌کند. در جریان حوادث انقلاب برادر لاله به دست مأموران ساواک می‌افتد و امانی رای به قتل او می‌دهد. لاله با کمک اطلاعاتی که جمال دوست برادرش به او می‌دهد پی به ساواکی بودن شوهرش می‌برد و او را بازخواست می‌کند.

مسعود کیمیایی در گفت‌وگویی درباره میزان شباهت «خط قرمز» با فیلم‌نامه‌ی «شب سمور» (نوشته‌ی بهرام بیضایی) گفت:« داستان کوتاه و خلاصه طرحی که بهرام بیضایی به من داد فقط دو صفحه‌ بود و گفت هر کاری دلت می‌خواهد بکن. یعنی آزاد بودم تا هر کاری دلم می‌خواهد با آن طرح انجام دهم. به همین جهت می‌توان گفت برخلاف داستان اولیه‌ فیلم «خاک» گرفتاریِ محمود دولت‌آبادی را نداشتم. چنان که در مورد آن فیلم، هنوز هم بعد از این همه سال گرفتاری دارم.»

فیلم سفر سنگ | 1356

سفر سنگ اثر مهمی در کارنامه مسعود کیمیایی است. این فیلم زمانی به نمایش درآمد که نخستین جرقه‌های انقلاب ۵۷ در ایران زده شده بود. سعید راد در گفت‌وگویی درباره حضورش در این فیلم سینمایی تاکید کرد:« از سال‌های ابتدایی که وارد سینما شده بودم تب و تاب دیدن مسعود کیمیایی برای من آرزو بود و همیشه علاقمند بودم ببینم کی نوبت من می‌شود که در فیلم‌های او حضور داشته باشم. زمانی که پیشنهاد بازی از طرف وی به من شد با علاقه پذیرفتم. شعف و شور و هیجانی که در امثال من وجود داشت به دلیل یادگیری و آموزش بود. در آن زمان یک حرکت عظیم انقلابی به درستی در «سفر سنگ» روایت می‌شد و فیلم جدیدی به حساب می‌آمد تا جایی که این فیلم در آن زمان توقیف شد و من حتی می‌ترسیدم دیالوگ‌های فیلم را بر زبان بیاورم. فیلم‌هایی مثل «سفر سنگ» تاریخ مصرف ندارند و هیچگاه کهنه نمی‌شوند.»

فیلم غزل |1355

غزل یکی از آثار اقتباسی مسعود کیمیایی است. فیلمی که بر اساس قصه کوتاه «مزاحم» اثر خورخه لوئیس بورخس ساخته شده است. این فیلم با سایر آثار سینمایی پیشین کیمیایی تفاوت آشکاری دارد. کیمیایی در غزل همه پیام‌های اجتماعی و سیاسی آثار قبلی خود را کنار می‌گذارد، از خیابان‌های تهران دل می‌کند و در جهانی متفاوت، شناخت عشق را به آزمونی دشوار تبدیل می‌کند.

فیلم گوزن ها | 1353

بی شک نام این فیلم تا همیشه به عنوان یکی از مهم‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران ماندگار خواهد شد. درباره چرایی اهمیت این فیلم تا به امروز از زوایای مختلف صحبت شده است. علاوه بر اینکه نام این فیلم با یکی از وقایع تراژیک تاریخ این کشورگره خورده است. در زمان اکران «گوزن ها» واقعه آتش سوزی سینما رکس آبادان اتفاق افتاد. نیما حسنی نسب از منتقدان سینمایی با اشاره به جایگاه مهم «گوزن‌ها» در تاریخ سینمای ایران و با بیان این نکته که این فیلم از نگاه منتقدان بهترین فیلم تاریخ سینمای ما به شمار می‌آید، تاکید کرد: «برخی ارجاعات فرامتنی به این فیلم گاه سبب می‌شود، هاله‌ای مقدس اطراف آن ایجاد شود که امکان تحلیل و پرسش درباره این اثر را می‌گیرد. بخشی از جذابیت‌های فیلم به دلیل ابهام‌هایی است که درباره آن وجود دارد بخصوص در زمینه سکانس آلترناتیوی که روایت‌های مختلفی درباره آن مطرح شده است. برخی موارد فرا متنی در این فیلم سبب شده که جنبه‌های نمادینی به آن نسبت داده شود. به طوری که بعد از یک پروسه، «گوزن‌ها» به یک نماد سیاسی و جریان اجتماعی تبدیل شد و سانسور در یکی از جدی‌ترین اشکال خود بر این فیلم اعمال شد که به سبب آن پایان‌بندی کاملا متفاوتی اتفاق افتاد، ضمن این که جمله‌ای به شروع داستان تحمیل شد. تنها چیزی که همه بر سر آن اجماع دارند، بازی فوق‌العاده اوست و با این که فیلم سرشار از سکانس‌های درخشان دوتایی است، اما فیلم بهروز وثوقی به شمار می‌رود. او این درک غریزی را داشته که شاه نقشی به او رسیده و همین موضوع سبب شده روایت‌های افسانه گونه‌ای درباره تلاش بهروز برای بازی در این نقش ایجاد شود.»

فیلم خاک | 1352

مسعود کیمیایی این فیلم خاک را بر اساس رمان آوسنه بابا سبحان نوشته محمود دولت‌آبادی نوشت. کیمیایی درباره چگونگی اقتباس برای ساخت این فیلم سینمایی در گفت‌وگویی اشاره کرد:« دنیای واژه و تصویر متفاوت است و زمانی که شما واژه را عکس نویسی می‌کنید عملا نگاه خود را وارد می‌کنید. اما حتی اگر به حرف کلمات هم گوش دهیم، باز هم از دنیای نویسنده آن فراتر می‌رود. از نگاه من فیلمساز مستخدم نویسنده نیست، حتی اگر نویسنده متن خودِ فیلمساز باشد. در همه اقتباس های ادبی که داشتم با مشکلاتی مواجه بودم اما سخت‌ترین آن‌ها همین فیلم «خاک» بود. چرا که محمود دولت آبادی خود از نویسندگی تا سینما و تئاتر در همه جا سر داشت. اوایل هم یکی دوبار فیلم را دید و خوشش آمد و تظاهراتی هم داشت، منتها در ادامه در آن جزوه مخالفت هایش را هم گفت که بیشتر به شخصیت زن فرنگی فیلم مربوط می شد. اما به هر حال در آن دوره برای گفتن از تصرف زمین لازم بود که این شخصیت خارجی باشد، فارغ از اینکه اهل کجا باشد. هر زمان با نویسنده ای به توافق می رسم، بر سر اقتباس آزاد توافق می کنم و از این بابت تکلیفم روشن است که می توانم نگاهی آزاد به اثر داشته باشم. ضمن اینکه چند اثر که قصد اقتباس از آنها داشتم را کنار گذاشتم چرا که گذر از آن‌ها با سینما دشوار بود.» بی شک «خاک» یکی از فیلم های مهم کارنامه مسعود کیمیایی است و مثل اکثر آثار این فیلمساز نقد اجتماعی مهمی را مطرح می کند.

فیلم بلوچ | 1351

کیمیایی در فیلم بلوچ به سوژه  ملتهب تجاوز و تعارض جنسی پرداخته است. سوژه‌ای که در سینمای بعد از انقلاب بستر مناسبی برای پرداختن نداشت اما درسینمای قبل از انقلاب فیلم های متعددی با این مضمون ساخته شد که بلوچ یکی از آن‌ها است.

فیلم داش آکل | 1350

این فیلم بر اساس داستان داش آکل از کتاب سه قطره خون نوشته صادق هدایت ساخته شده است. یکی از فیلم‌های محبوب منتقدان ایرانی و از فیلم‌های مهم تاریخ سینمای ایران.برخی معتقدند این فیلم کمترین شباهت را به رمان صادق هدایت دارد. با این حال بازی بهروز وثوقی و بهمن مفید در این فیلم فراموش ناشدنی است و نمی توان از دوبله حرفه‌ای و زیبای «داش آکل» به راحتی گذشت.

فیلم رضا موتوری | 1349

رضا موتوری یکی از فیلم‌های موفق کارنامه مسعود کیمیایی است. پرویز دوایی معتقد بود رضا موتوری علاوه بر آن‌که بازتابی از اجتماع زمانه‌ی خویش بود هجویه‌ای جدی بر فیلمفارسی و آثار نازل وارداتی آن زمان بود. بی شک یکی از نقاط قوت این فیلم سینمایی حضور بهروز وثوقی است.  بازی او در این فیلم مورد توجه مخاطبان قرار گرفت و بهروز وثوقی به عنوانِ جوان اول سینمای ایران شناخته شد. او جایزه‌ بهترین بازیگر مرد از سومین دوره‌ی جشنواره سپاس را برای این فیلم از آنِ خود کرد.

فیلم قیصر | 1348

قیصر فیلم مهمی در تاریخ سینمای ایران است. فیلمی که در پدید آمدن موج نوی سینمای ایران سهم به سزایی دارد. زنده یاد ابراهیم گلستان یکی از طرفداران این فیلم سینمایی بود. او در گفت‌و‌گویی اشاره کرد: قیصر یک فیلم گیرا و شایسته توجه کامل است. اگر این فیلم درحد قریحه و استعداد سازنده‌اش ساخته شده‌ بود، یک فیلم برجسته می‌شد. برجستگی کنونیِ فیلم در این است که کار یک قریحه کمیاب است؛ قریحه‌ای که هنوز خود را به رشدی که شایسته‌اش است، نکشانده است… «قیصر» یک فیلم گیرا و شایسته توجه کامل است. یک شاهکار کامل نیست؛ هرچند یک اشاره قاطع به یک قریحه نیرومند، یک فال روشن به ممکنات آینده است…»

فیلم بیگانه بیا | 1347

این فیلم نخستین تجربه سینمایی مسعود کیمیایی است. فیلمی که بهروز وثوقی نقش اصلی آن را ایفا کرد. فیلمی که آنقدر در کارنامه کیمیایی کمرنگ است که برخی «قصیر» را اولین تجربه سینمایی او می‌دانند. این فیلم برخلاف آثار كارنامه كيميايي یک راوی زن دارد. برخی منتقدان این فیلم را بر خلاف دیگر ساخته کارگردانش اثری غربي توصیف می‌کنند.

نگاهی به تعداد تماشاگران فیلم‌های اکران شده پس از انقلاب مسعود کیمیایی

مثل یه کوه بلند…

احمد شاهوند | مسعود کیمیایی تا به حال ۳۰ فیلم بلند سینمایی و دو فیلم کوتاه داستانی را کارگردانی کرده است. از این میان ۹ فیلم بلند و ۲ فیلم کوتاه مربوط به سینمای قبل از انقلاب است و ۲۱ فیلم بلند هم به سینمای پس از انقلاب تعلق دارد.
کیمیایی که همچنان و پس از چهل سال فیلم خط قرمز را در محاق توقیف می‌بیند، سال گذشته و در ۸۰ سالگی با خائن‌کشی به عنوان سی‌امین فیلم بلندش در چهلمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت که فیلم همچون گذشته با بازخوردهای متفاوتی روبه‌رو شد. به بهانه تولد مسعود کیمیایی در ادامه نگاهی آماری خواهیم داشت بر تعداد تماشاگران آثار او که در سینماهای ایران به اکران عمومی رسیده‌اند.

مسعود کیمیایی؛ پیش از انقلاب

از میان ۹ فیلم بلند مسعود کیمیایی که در دوران قبل از انقلاب ساخته شد سه تای آن‌ها صدرنشین جدول پرفروش‌ترین آثار سال اکران خود شدند: «قیصر» (1348)، «گوزن‌ها» (1354) و «سفر سنگ» (1357).

مسعود کیمیایی با ساخت «قیصر»، همراه با داریوش مهرجویی (گاو) و ناصر تقوایی (آرامش در حضور دیگران) به عنوان آغازگران موج نوی سینمای ایران شناخته می‌شوند. از این ۳ فیلم قیصر در تاریخ دهم دی ماه سال 1348 در سینماهای ایران به نمایش درآمد و موفق شد حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان بفروشد و با احتساب میانگین یک تومان بهای بلیط، تماشاگران بیشماری را به سالن‌های سینما بکشاند و به عنوان پرمخاطب‌ترین فیلم سال لقب گیرد.

همچنین «گوزن‌ها» در سال 1354 با حدود ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان فروش و «سفر سنگ» در سال 1357 با نزدیک به ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان فروش در سینماهای ایران به نمایش درآمدند و توانستند عنوان پرفروش‌ترین فیلم سال اکران خود را کسب کنند. اما در سینمای پس از انقلاب هیچ فیلمی از مسعود کیمیایی موفق به کسب عنوان نخست جدول پربیننده‌ترین‌های سال نشد و تنها فیلم «تجارت» در بهترین حالت موفق شد رتبه سوم جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال 1375 را از آن خود کند.

دهه 60 | فیلم‌هایی با بیش از یک میلیون تماشاگر

مسعود کیمیایی در سینمای پس از انقلاب در سال 1361 فیلم خط قرمز را با بازی سعید راد، فریماه فرجامی، خسرو شکیبایی، امرالله صابری، جمشید هاشم‌پور، سعید پیردوست و ایرن کارگردانی کرد که فیلم پس از حضور در اولین دوره جشنواره فیلم فجر (1361) تا به امروز همچنان در محاق توقیف است.

تیغ و ابریشم اولین فیلم مسعود کیمیایی بود که پس از انقلاب اکران عمومی می‌شد. فیلم در سال 1364 ساخته شد و در چهارمین جشنواره فیلم فجر تنها حکم شرکت کننده را داشت و دو سال بعد در تاریخ 2 اردیبهشت سال 1366 در سینماهای ایران به نمایش درآمد. با توجه به حضور جمشید هاشم‌پور که آن دوران یکی از پولسازترین بازیگران اکشن سینمای ایران بود توانست حدود یک میلیون و 130 هزار تماشاگر را جذب سالن‌های سینما کند و در رتبه یازدهم جدول پرتماشاگرترین آثار سال قرار گیرد.

مسعود کیمیایی سرب را با حضور بازیگرانی چون هادی اسلامی، فریماه فرجامی، امین تارخ، فتحعلی اویسی، جمشید مشایخی، جلال مقدم، نرسی گرگیا، غلامحسین لطفی، سعید پیردوست، پروین سلیمانی و … در سال 1367 ساخت. فیلم در هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر (1367) با استقبال نسبی داوران و نویسندگان و منتقدان مواجه شد و توانست دو سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری (محمود کلاری) و بهترین چهره‌پردازی (جلال‌الدین معیریان) و همچنین دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش اول زن (فریماه فرجامی) را به دست آورد و در بخش‌های بهترین بازیگر نقش اول مرد (هادی اسلامی)، بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (فتحعلی اویسی) و بهترین طراحی صحنه و لباس (ایرج رامین فر) نامزد دریافت جایزه شود.

سرب در تاریخ 31 خرداد سال 1368 در سینماهای ایران به اکران عمومی درآمد و توانست نزدیک به یک میلیون و 180 هزار مخاطب را روانه سالن‌های سینما کند و در جایگاه دوازدهم جدول پرتماشاگرترین فیلم‌های سال قرار گیرد.

دندان مار که تا به امروز همچنان عنوان بهترین فیلم مسعود کیمیایی در سینمای پس از انقلاب را یدک می‌کشد در سال 1368 ساخته شد و در هشتمین جشنواره فیلم فجر جایی که هامون داریوش مهرجویی جوایز را درو کرد، داوران تنها نقش‌آفرینی فرامرز صدیقی را شایسته نامزدی در بخش بهترین بازیگر نقش اول مرد تشخیص دادند. البته لازم به ذکر است که دندان مار در حضور هامون (داریوش مهرجویی)، مادر (علی حاتمی) و ای ایران (ناصر تقوایی) توانست عنوان بهترین فیلم اکران سال 1369 را به انتخاب نویسندگان و منتقدان ماهنامه فیلم از آن خود کند.

دندان مار در تاریخ 23 مهر سال 1369 اکران عمومی شد و با وجود حضور بازیگران ناشناخته و نچندان مطرحی چون فرامرز صدیقی، گلچهره سجادیه، احمد نجفی، فریبا کوثری، رضا خندان، شاهد احمدلو و … توانست بیش از 500 هزار تماشاگر را به سالن‌های سینما بکشاند و رتبه 37 جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال را به دست آورد.

مسعود کیمیایی گروهبان را پس از اظهارنظرهای مثبت نسبت به دندان مار در سال 1369 با هنرنمایی احمد نجفی، گلچهره سجادیه، شاهد احمدلو، میرمحمد تجدد و سعید پیردوست کارگردانی کرد که فیلم حتی به بخش مسابقه نهمین جشنواره فیلم فجر هم راه پیدا نکرد. گروهبان از 22 اسفند سال 1369 به عنوان برنامه نوروزی سینماهای ایران در سال 1370 به روی پرده رفت و تنها توانست 312 هزار تماشاگر را با خود همراه کند و در جایگاه 46 جدول پرمخاطب‌ترین آثار سال قرار گرفت.

دهه 70 | قهرمان‌های جوان شده مسعود کیمیایی

مسعود کیمیایی ردپای گرگ را با حضور فرامرز قریبیان و پس از 16 سال در زمستان سال 1370 ساخت. گلچهره سجادیه، نیکی کریمی، منوچهر حامدی، جلال مقدم، علیرضا ریاحی، سعید پیردوست و … از بازیگران فیلمی بودند که در یازدهمین جشنواره فیلم فجر (1371) با استقبال نسبی داوران و نویسندگان و منتقدان روبرو شد. کسب سیمرغ بلورین بهترین تدوین (مهدی رجاییان) و نامزدی در بخش‌های بهترین بازیگر نقش اول مرد (فرامرز قریبیان)، فیلمبرداری (محمود کلاری) و صدابرداری (محمود سماک باشی و یدالله نجفی) دستاورد ردپای گرگ از یازدهمین دوره جشنواره فیلم فجر بود.

ردپای گرگ که برای نمایش عمومی دچار ممیزی شد و ۲ سال در صف اکران ماند در نهایت 16 شهریور سال 1373 در سینماهای ایران به روی پرده رفت و نزدیک به 562 هزار بیننده را جذب سالن‌های نمایش کرد و در جایگاه 28 جدول پرتماشاگرترین فیلم‌های سال قرار گرفت. حضور جوانانی چون شاهد احمدلو در دندان مار و گروهبان و نیکی کریمی و علیرضا ریاحی در ردپای گرگ نشان داد که کیمیایی قصد دارد به بهانه به بلوغ رسیدن پسرش پولاد کیمیایی، سن قهرمان‌هایش را کاهش دهد.

به همین بهانه حضور جوانان و بخصوص پولاد کیمیایی در تجارت آغازگر این موج جدید در آثار کیمیایی بود که بعدها با فریبرز عرب‌نیا، پارسا پیروزفر، هدیه تهرانی، حسن جوهرچی، محمدرضا فروتن، مرجان شیرمحمدی و میترا حجار این دایره گسترده‌تر هم شد. آثاری که تا اعتراض، جوان‌ها همه کاره بودند اما بعد از اعتراض قهرمان اول آثار کیمیایی از رویارویی جوان‌ها و پا به سن گذاشته‌ها بیرون می‌آمد: داریوش ارجمند (اعتراض و جرم)، بهزاد جوانبخش (سربازهای جمعه)، عزت‌الله انتظامی (حکم) و فرامرز قریبیان (رئیس).

کیمیایی فیلم تجارت را با حضور تنها دو بازیگر شناخته شده – فرامرز قرییبان و جلال پیشواییان – تمام و کمال در آلمان و طی 18 روز فیلمبرداری کرد و پولاد کیمیایی برای اولین‌بار جلوی دوربین پدرش قرار گرفت. (البته منهای حضور کوتاه در فیلم سرب). فیلم در سیزدهمین جشنواره فیلم فجر با صدای اصلی به نمایش درآمد و اکثر دیالوگ‌های جذاب کیمیایی به زبان آلمانی و با زیرنویس فارسی به روی پرده سالن‌های نمایش دهنده رفت. استقبال سرد نویسندگان و منتقدان و همچنین داوران جشنواره از فیلم مسعود کیمیایی نشان از این داشت که با یکی از ضعیف‌ترین آثار کیمیایی طرف هستیم.

تجارت که حدود یک سال و نیم در انتظار اکران قرار داشت، برای نمایش در سالن‌های سینما دوبله شد و نسخه جدید آن نوروز سال 1375 اکران عمومی شد. آن سال‌ها که حضور جاذبه‌های کشورهای اروپایی در فیلمی ایرانی یکی از معیارهای جذب مخاطب بود، نزدیک به یک میلیون و 446 هزار تماشاگر به دیدن فیلم رفتند و رتبه سوم پرتماشاگرترین آثار سال به فیلم تجارت تعلق گرفت.

کیمیایی در سال 1374 و با استفاده از بازیگرانی که به تازگی از تولید سریال محبوب «در پناه تو» فارغ شده بودند مثل پارسا پیروزفر، حسن جوهرچی، رامین پرچمی، شهرزاد عبدالمجید و معصومه کریمی در کنار چهره‌هایی چون فریبرز عرب‌نیا و بهزاد خداویسی، ضیافت را کارگردانی کرد و فیلم در چهاردهمین جشنواره فیلم فجر با نظر مثبت نویسندگان و منتقدان و همچنین مخاطبان روبرو شد. عرب‌نیا در فیلم درخشید اما درخشش او از چشم داوران دور ماند و تنها چهره پردازی فیلم (مسعود ولدبیگی) شایسته نامزدی دریافت جایزه شناخته شد.

فیلم، اواخر خرداد سال 1375 و در حالی که تجارت همچنان روی پرده سینماها بود اکران عمومی شد و توانست نزدیک به 840 هزار تماشاگر را روانه سالن‌های سینما کند و در جایگاه 12 جدول پربیننده‌ترین آثار سال بایستد. سال 1375 تنها سالی بود که مسعود کیمیایی دو فیلم در اکران عمومی داشت.

کیمیایی در نیمه دوم سال 1375 دست به کار ساخت سلطان شد آن هم با هنرنمایی فریبرز عرب‌نیا، پولاد کیمیایی، حسن جوهرچی، مهدی خیامی، کیانوش گرامی، ژاله علو و چهره جدیدی به نام هدیه تهرانی که برای اولین بار جلوی دوربین یک فیلم سینمایی قرار می‌گرفت. سلطان در پانزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر  به نمایش درآمد و در حالی که تحسین نویسندگان و منتقدان و مخاطبان را در پی داشت، همچنان بی مهری داوران را در پی داشت و در هیچ بخشی حتی نامزد دریافت جایزه هم نشد. در حالی که همگان از هنرنمایی قابل توجه فریبرز عرب‌نیا سخن می‌گفتند او حتی در جشن خانه سینما هم مورد توجه قرار نگرفت.

سلطان تیرماه سال 1376 به روی پرده سینماها رفت و 931 هزار تماشاگر را با خود همراه کرد و رتبه 7 جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال را به دست آورد. مسعود کیمیایی که همچنان سالی یک فیلم را کارگردانی می‌کرد در سال 1376 مرسدس را اینبار با چهره جدیدی به نام محمدرضا فروتن که در یکی از اپیزودهای سریال سرنخ ساخته کیومرث پوراحمد خوش درخشیده بود، جلوی دوربین برد. پارسا پیروزفر، مرجان شیرمحمدی، کیانوش گرامی و رامبد شکرابی از دیگر بازیگران فیلم بودند. سرانجام فیلمی از مسعود کیمیایی در جشنواره فیلم فجر نظر داوران را جلب کرد و در شانزدهمین دوره، داوران مرسدس را در بخش‌های بهترین بازیگر نقش اول مرد (محمدرضا فروتن)، بهترین موسیقی (بابک بیات) و بهترین صدابرداری (اسحاق خانزادی) نامزد دریافت جایزه کردند. مرسدس در تاریخ 28 مرداد سال 1377 اکران شد و 837 هزار مخاطب را روانه سالن‌های نمایش دهنده کرد و در رده 6 جدول پرتماشاگرترین‌های سال قرار گرفت.

در حالی که از سال 1374 تا 1377 چهار فیلم از مسعود کیمیایی با استقبال نسبی مخاطبان مواجه بود (تجارت، ضیافت، سلطان و مرسدس)، تماشاگران از فیلم فریاد کیمیایی که به جشنواره هفدهم فیلم فجر هم نرسیده بود و محمدرضا فروتن، میترا حجار، پولاد کیمیایی، عنایت بخشی، جمشید جهانزاده و کیانوش گرامی را در گروه بازیگران خود می‌دید و در تاریخ 10 آذر سال 1378 به روی پرده رفته بود، استقبال نکردند. تنها 262 هزار نفر به دیدن فیلم رفتند و رده 25 جدول پربیننده‌ترین‌های سال به فریاد کیمیایی رسید. از همان سال 1378 تا به امروز (بیش از 22 سال) هیچ فیلمی از مسعود کیمیایی نتوانست بیش از 580 هزار تماشاگر داشته باشد.

مسعود کیمیایی اعتراض را با هنرنمایی داریوش ارجمند، محمدرضا فروتن، میترا حجار، پارسا پیروزفر، مهدی فتحی، بیتا فرهی، رامبد شکرابی، پری امیرحمزه، پولاد کیمیایی، رامین پرچمی، حسام نواب صفوی و … در سال 1378 ساخت و فیلم در هجدهمین جشنواره فیلم فجر با استقبال داوران مواجه شد. کیمیایی برای اولین بار در تاریخ سینمای پس از انقلاب نامزد دریافت سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی شد و فیلم در بخش‌هایی چون بهترین فیلم، بهترین بازیگر نقش اول مرد (داریوش ارجمند)، بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (مهدی فتحی)، بهترین موسیقی متن (مجید انتظامی)، بهترین صدابرداری و صداگذاری (اسحاق خانزادی) کاندیدا بود که در نهایت اسحاق خانزادی سیمرغ بلورین را برای بهترین صدابرداری از آن خود کرد.

اعتراض در جشنواره فیلم فجر هم با تحسین مخاطبان روبرو شد و حتی تا یک روز مانده به پایان جشنواره، صدرنشین جدول آرای مردمی هم بود. اعتراض در تاریخ 18 خرداد سال 1379 در سینماهای ایران به نمایش درآمد و با وجود برخورداری از موضوع ملتهب روز آنچنان که باید نتوانست تماشاگران بیشماری را به سینماها بکشاند و تنها 580 هزار نفر به دیدن فیلم رفتند و رتبه 17 جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال به فیلم کیمیایی تعلق گرفت.

دهه 80 | سیمرغ بر شانه‌های کیمیایی

مسعود کیمیایی پس از اعتراض تا سال 1382 موفق به ساخت فیلمی نشد و برای اولین بار در تاریخ سینمای پس از انقلاب در روند فیلمسازی او ۴ سال وقفه افتاد. کیمیایی در دهه هشتاد موفق به ساخت پنج فیلم شد: «سربازهای جمعه»، «حکم»، «رئیس»، «محاکمه در خیابان» و «جرم» که از این میان «حکم» و «محاکمه در خیابان» موفق به حضور در جشنواره فیلم فجر نشدند.

سربازهای جمعه که سال 1382 ساخته شده بود، با بازی محمدرضا فروتن، بهرام رادان، پولاد کیمیایی، پژمان بازغی، اندیشه فولادوند، مریلا زارعی، بهزاد جوانبخش، بیژن امکانیان و … در بیست و دومین جشنواره فیلم فجر موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن (مریلا زارعی) شد و همچنین در بخش‌های بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (بیژن امکانیان) و بهترین صدابرداری (اسحاق خانزادی) نامزد دریافت جایزه بود.

فیلم در تاریخ 8 مرداد سال 1383 در سینماهای ایران به روی پرده رفت و تنها 321 هزار نفر مخاطب روانه سالن‌های سینماهای نمایش دهنده شدند و جایگاه 13 جدول پرتماشاگرترین آثار سال به سربازهای جمعه رسید. کیمیایی که استقبال سرد نویسندگان و منتقدان از سربازهای جمعه را می‌دید در سال 1383 دست به کار ساخت حکم آن هم با هنرنمایی عزت‌‌الله انتظامی (برای اولین بار)، خسرو شکیبایی (پس از خط قرمز) و لیلا حاتمی (برای اولین بار) در کنار بازیگرانی چون پولاد کیمیایی، بهرام رادان، مریلا زارعی، لادن طباطبایی و جلال پیشوائیان شد.

فیلم به بیست و سومین جشنواره فیلم فجر نرسید و در تاریخ 16 آذر سال 1384 سر از پرده سینماهای ایران درآورد و در حالی که در تهران، افتتاحیه بسیار خوبی داشت اما در نهایت مجموع تماشاگرانش از 389 هزار نفر فراتر نرفت و رتبه 14 جدول پربیننده‌ترین آثار سال را توانست از آن خود کند.

پس از درخشش عزت‌الله انتظامی و خسرو شکیبایی در حکم، فرامرز قریبیان پس از تجارت (13 سال بعد) و امین تارخ پس از سرب (19 سال بعد) در کنار هنرنمایی خسرو شکیبایی (برای سومین بار پس از خط قرمز و حکم) و همچنین داریوش ارجمند (پس از اعتراض) جمع ستارگان فیلم جدید کیمیایی با نام رئیس را شکل می‌دادند. به این هنرمندان، پولاد کیمیایی و مهناز افشار را هم اضافه کنید. فیلم در آستانه برگزاری جشنواره بیست و پنجم فیلم فجر (بهمن 1385) به دلیل نقص فنی در صدا از حضور در مهم‌ترین فستیوال سینمای ایران بازماند و در سال 1386 و در تاریخ 6 تیر اکران عمومی شد و حدود 430 هزار تماشاگر از فیلم دیدن کردند و جایگاه هشتم جدول پرمخاطب‌ترین های سال به رئیس رسید.

در سال 1388 کیمیایی با همکاری اصغر فرهادی در نگارش طرح فیلمنامه، محاکمه در خیابان را بار دیگر با حضور محمدرضا فروتن و پولاد کیمیایی و اینبار با نقش آفرینی حامد بهداد، شقایق فراهانی، حمیدرضا افشار، شبنم درویش، نگار فروزنده و ارژنگ امیرفضلی کارگردانی کرد و فیلم بدون اینکه به جشنواره بیست و هشتم فیلم فجر برود، 20 آبان همان سال در سینماها اکران شد و نزدیک به 419 هزار نفر مخاطب را جذب کرد و در رده 14 جدول پرتماشاگرترین فیلم‌های سال قرار گرفت.

کیمیایی جرم را سال 1389 و با هنرنمایی پولاد کیمیایی، حامد بهداد، شبنم درویش در کنار بازیگرانی چون جمشید مشایخی، داریوش ارجمند، مسعود رایگان، لعیا زنگنه، نیکی کریمی، سیامک انصاری، بهاره رهنما و جلال پیشوائیان جلوی دوربین برد. فیلم در جشنواره بیست و نهم فیلم فجر و در حضور آثاری چون جدایی نادر از سیمین، یه حبه قند، سعادت آباد، اینجا بدون من، چیزهایی هست که نمی‌دانی و … موفق به دریافت پنج سیمرغ بلورین از جمله بهترین فیلم، بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (حامد بهداد)، بهترین موسیقی متن (کارن همایون‌فر)، بهترین طراحی صحنه و لباس (ایرج رامین فر) و بهترین صداگذاری و میکس (اسحاق خانزادی و علی ابوالصدق) شد.

جرم که تا به امروز موفق‌ترین فیلم مسعود کیمیایی در تاریخ برگزاری جشنواره فیلم فجر است در اکران عمومی و برای دومین بار در کارنامه پس از انقلاب مسعود کیمیایی (پس از فریاد) با شکست مواجه شد. تنها 256 هزار نفر از فیلم دیدن کردند و جایگاه 11 جدول پرتماشاگرترین‌های سال به جرم رسید.

دهه 90 | گیشه‌ای که اصلا درخشان نبود

مسعود کیمیایی در دهه نود تنها سه فیلم را کارگردانی کرد: «متروپل» (1392)، «قاتل اهلی» (1395) و «خون شد» (1398). در واقع کیمیایی پس از «جرم» به طور میانگین هر سه سال یکبار موفق به ساخت فیلم شد که غیر از استقبال نسبی از «خون شد»، دو فیلم دیگر نتوانستند نظر نویسندگان و منتقدان و مخاطبان را جلب کنند.

متروپل با بازی محمدرضا فروتن، پولاد کیمیایی، مهناز افشار، ساعد سهیلی، سحر دولتشاهی، شقایق فراهانی، یوسف مرادیان و تینا پاکروان در حالی که تنها نامزد دریافت جایزه بهترین تدوین (مصطفی خرقه‌پوش) از سی و دومین جشنواره فیلم فجر شده بود در تاریخ 24 اردیبهشت سال 1393 اکران شد و 114 هزار نفر به دیدن آن رفتند و رده 23 جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال به متروپل رسید.

قاتل اهلی هم با هنرنمایی پرویز پرستویی، امیر جدیدی، پولاد کیمیایی، پگاه آهنگرانی، پرویز پورحسینی، حمیدرضا افشار، حمیدرضا آذرنگ، سعید پیردوست و لعیا زنگنه در حالی که در سی‌و‌پنجمین جشنواره فیلم فجر در هیچ بخشی نامزد نشد – حتی بازی در خور توجه امیر جدیدی هم از چشم داوران دور ماند -، در تاریخ اول آذر سال 1396 به روی پرده رفت و نزدیک به 280 هزار نفر مخاطب را روانه سالن‌های سینما کرد و در جایگاه بیستم جدول پربیننده‌ترین‌های سال قرار گرفت.

مسعود کیمیایی خون شد را در سال 1398 و با بازی سعید آقاخانی، نسرین مقانلو، سیامک صفری، لیلا زارع، هومن برق نورد، اکبر معززی، سیامک انصاری و بدون حضور پولاد کیمیایی (پس از 9 همکاری مستمر) کارگردانی کرد. نویسندگان و منتقدان، هنرنمایی سعید آقاخانی را ستودند و لیلا زارع در بخش بازیگر نقش مکمل زن و همچنین محمدرضا قومی در بخش بهترین چهره‌پردازی نامزد دریافت سیمرغ بلورین شدند.

اکران خون شد با شیوع کرونا مصادف شد و آمار دقیقی از تعداد مخاطبان فیلم در دسترس نیست اما ظاهرا در اکران آنلاین حدود 8 هزار نفر از فیلم دیدن کردند.

1400 | آیا دوران جدیدی در راه است؟

مسعود کیمیایی در سال ۱۴۰۰ فیلم خائن کشی را با حضور بازیگران مطرح بیشماری جلوی دوربین برد: امیر آقایی، پولاد کیمیایی، مهران مدیری، سارا بهرامی، حمیدرضا آذرنگ، فرهاد آییش، پانته آ بهرام، سام درخشانی، امیررضا دلاوری، نرگس محمدی، علی اوجی، اندیشه فولادوند، الهام حمیدی، بهرام بهرامیان و …

فیلم در جهلمین جشنواره فیلم فجر که اظهارات ضد و نقیضی را در پی‌داشت حضور پیدا کرد و در نهایت  جدیدترین فیلم مسعود کیمیایی یه احتمال بسیار زیاد امسال روی پرده می‌رود و میزان استقبال از آن اصلا قابل ‌پیش‌بینی نیست.

تعداد تماشاگران آثار اکران شده مسعود کیمیایی | پس از انقلاب

نام فیلم	سال ساخت	تاریخ اکران	سال اکران	تعداد تماشاگران	رتبه
تیغ و ابریشم	1364	2 اردیبهشت	1366	1,129,231	11
سرب	1367	31 خرداد	1368	1,181,688	12
دندان مار	1368	23 مهر	1369	552,228	37
گروهبان	1369	22 اسفند 1369	1370	312,725	46
ردپای گرگ	1371	16 شهریور	1373	561,745	28
تجارت	1373	نوروز	1375	1,446,244	3
ضیافت	1374	اواخر خرداد	1375	839,183	12
سلطان	1375	تیرماه	1376	931,970	7
مرسدس	1376	28 مرداد	1377	873,170	6
فریاد	1377	10 آذر	1378	262,528	25
اعتراض	1378	18 خرداد	1379	580,942	17
سربازهای جمعه	1382	8 مرداد	1383	321,503	13
حکم	1383	16 آذر	1384	389,010	14
رئیس	1385	6 تیر	1386	428,969	8
محاکمه در خیابان	1388	20 آبان	1388	419,312	14
جرم	1389	4 خرداد	1390	256,689	11
متروپل	1392	24 اردیبهشت	1393	114,109	23
قاتل اهلی	1395	اول آذر	1396	279,552	20
خون شد	1398	نوروز	1400	7,100	23
		میانگین تماشاگر		573,047

ده فیلم پرتماشاگر کارنامه سینمای پس از انقلاب مسعود کیمیایی

	نام فیلم	سال ساخت	تاریخ اکران	سال اکران	تعداد تماشاگران	رتبه
1	تجارت	1373	نوروز	1375	1,446,244	3
2	سرب	1367	31 خرداد	1368	1,181,688	12
3	تیغ و ابریشم	1364	2 اردیبهشت	1366	1,129,231	11
4	سلطان	1375	تیرماه	1376	931,970	7
5	مرسدس	1376	28 مرداد	1377	873,170	6
6	ضیافت	1374	اواخر خرداد	1375	839,183	12
7	اعتراض	1378	18 خرداد	1379	580,942	17
8	ردپای گرگ	1371	16 شهریور	1373	561,745	28
9	دندان مار	1368	23 مهر	1369	552,228	37
10	رئیس	1385	6 تیر	1386	428,969	8

بیشترین همکاری مسعود کیمیایی با بازیگران

• 13 فیلم: پولاد کیمیایی (سرب، تجارت، سلطان، فریاد، اعتراض، سربازهای جمعه، حکم، رئیس، محاکمه در خیابان، جرم، متروپل، قاتل اهلی و خائن کشی)
• 7 فیلم: بهروز وثوقی (بیگانه بیا، قیصر، رضا موتوری، داش آکل، خاک، بلوچ، گوزنها)
  فرامزز قریبیان (بیگانه بیا، خاک، گوزنها، غزل، ردپای گرگ، تجارت، رئیس)
• 6 فیلم: محمدرضا فروتن (مرسدس، فریاد، اعتراض، سربازهای جمعه، محاکمه در خیابان، متروپل)
• 3 فیلم: جمشید مشایخی (قیصر، سرب، جرم)
  بهمن مفید (قیصر، رضا موتوری، داش آکل)
  داریوش ارجمند (اعتراض، رئیس، جرم)
  خسرو شکیبایی (خط قرمز، حکم، رئیس)
  جلال مقدم (سرب، دندان مار، ردپای گرگ)
  پارسا پیروزفر (ضیافت، مرسدس، اعتراض)
  گلچهره سجادیه (دندان مار، گروهبان، ردپای گرگ)
  فریماه فرجامی (خط قرمز، تیغ و ابریشم، سرب)
  لعیا زنگنه (رئیس، جرم، قاتل اهلی)
  نیکی کریمی (ردپای گرگ، محاکمه در خیابان، جرم)

اگر می‌خواهید به کلکسیونی از بهترین فیلم های مسعود کیمیایی در فیلیمو دسترسی داشته باشید، روی عکس زیر کلیک/لمس کنید