از غم‌های بزرگ تا کارهای بزرگ

شاید حالا که وزیر آموزش و پرورش هم منصوب شده و دانش آموزان در آستانه تجربه دوباره فضای مدرسه بعد از دو سال سخت کرونایی هستند تماشای مستند توران خانم (زندگی توران میرهادی) نه تنها خالی از لطف نباشد که یک ضرورت فرهنگی به حساب بیاید. خوشبختانه حالا این مستند در پلتفرم فیلیمو در معرض نمایش همگان قرار دارد و چه خوب است که دست کم معلمان و متولیان تعلیم و تربیت کشور برای یکبار هم که شده این مستند را ببینند. قطعا آنکه دستی بر آتش تعلیم و تربیت دارد یا نسبت به نظام آموزشی و شیوه تربیتی کودکان این سرزمین دغدغه مند است توران میرهادی و دغدغه‌هایش را می‌شناسد و آن‌ها هم که او را نمی‌شناسند با تماشای این مستند نسبت به او و کارهای بزرگش برای کودکان این سرزمین آشنایی پیدا می‌کنند.

رخشان بنی‌اعتماد و مجتبی میرتهماسب که با ساخت مجموعه مستند «کارستان» درباره آدم‌های خلاق و کارآفرین این سرزمین، کاری کارستان کرده‌اند در مستند «توران خانم» که در واقع مستند پرتره و چهره نگارانه محسوب می‌شود به سراغ یکی از چهره‌های ماندگار تعلیم و تربیت نوین ایران رفته‌اند که تاثیری عمیق بر این حوزه داشته اما چنان که شایسته است از دستاوردهای پژوهشی او استفاده نشده است.

توران میرهادی البته برای رسیدن به اهدافش راهی سخت و دشوار را طی کرد. چه در زندگی شخصی و خانوادگی‌اش و چه در زندگی حرفه‌ای و محققانه‌اش. از تلخی اعدام همسر اول و فقدان جانکاه برادر و مرگ دردناک پسر کوچکش تا هزاران موانع و دست اندازی که در مسیر زندگی حرفه‌ای‌اش وجود داشت

گرچه او آثار ارزشمندی همچون فرهنگنامه کودکان و نوجوانان را از خود باقی گذاشته که به مثابه گنجینه و ثروتی ملی می‌تواند در شکوفایی تعلیم و تربیت ما موثر باشد. با اینکه شخصیت محوری مستند یک پیرزن 85 ساله است اما درون او کودکی پویا زندگی می‌کند که رد آن را می‌توان در کنش‌ها و سخن‌های میرهادی پیدا کرد. تمام تلاش او در طول عمرش این بود که دنیا را به جای بهتری برای کودکان بدل کند. به جهانی زیباتر و سرشار از صلح و آرامش. در واقع نگاه او نه تنها به کودک و کودکی بود که تلاش می‌کرد جهان بشری را از منظر جهان کودکانه بازمعنا کند. بر همین مبنا کوشید تا به جای رقابت، رفاقت و همدلی و همکاری را به عنوان یک ارزش و مولفه فرهنگی در ساختار و نظام آموزش و پرورش ما صورت بندی کند. توران میرهادی البته برای رسیدن به اهدافش راهی سخت و دشوار را طی کرد. چه در زندگی شخصی و خانوادگی‌اش و چه در زندگی حرفه‌ای و محققانه‌اش. از تلخی اعدام همسر اول و فقدان جانکاه برادر و مرگ دردناک پسر کوچکش تا هزاران موانع و دست اندازی که در مسیر زندگی حرفه‌ای‌اش وجود داشت اما او نصیحتی از مادرش را همواره با خود همراه داشته که به او کمک کرده تا سرسختانه در برابر مصائب بایستد و به سمت مقصود حرکت کند. این نصحیت را می‌توان خلاصه کلام توران میرهادی از زندگیش و پیام مهم این مستند دانست: «غم های بزرگ را به کارهای بزرگ تبدیل کنیم».

یادداشتی بر مستند زندگی آنجاست درباره رخشان بنی اعتماد

ابتدای مستند با ورود توران میرهادی به شورای کتاب کودک و بالا رفتن او از پله‌های ساختمانشان آغاز می‌شود و در انتها نیز دوربین به تنهایی از پله‌ها بالا می‌رود و وارد ساختمان می‌شود و در آن‌جا می‌چرخد و همه را مشغول کار نظاره می‌کند و بعد صدای نفس‌های توران خانم روی تصویر محو می‌آید که پله‌ها را برای بالا رفتن می‌شمارد و این مسیر دشواری که هر روز پشت سر می‌گذارد تا نمادی از یک عمر تلاش و حرکت و پویایی او در مسیر آموزش کودک را بازنمایی کند.

خود کاراکتر فارغ از جایگاه علمی و فرهنگی‌اش، آنقدر شخصیت جذاب و شیرین سخن و گرم است که شاید بهترین بخش‌های مستند را باید گفت‌وگوهای او با دیگران و شنیدن تجربه‌هایش در زمینه تعلیم و تربیت کودکان دانست. در واقع او تمثیلی از عشق به کودکان این سرزمین است. تماشای این مستند را از دست ندهید. می‌توان آن را نمونه با اصالتی از یک مستند انگیزشی هم دانست که تماشای آن به مخاطب انرژی و امید می‌بخشد.