رابرت دووال، بازیگر برجسته و برنده اسکار که با نقشآفرینی در آثاری چون «پدرخوانده» و «اینک آخرالزمان» به یکی از چهرههای ماندگار هالیوود بدل شد، در ۹۵ سالگی درگذشت و کارنامهای درخشان از بیش از شش دهه حضور در سینما و تلویزیون بر جای گذاشت.
رابرت دووال، بازیگر کهنهکار آمریکایی که با ایفای نقش در مجموعهای از کلاسیکهای سینمای آمریکا از جمله Apocalypse Now («اینک آخرالزمان»)، The Godfather («پدرخوانده»)، M*A*S*H («مش») و To Kill a Mockingbird («کشتن مرغ مقلد») شناخته میشد، در ۹۵ سالگی درگذشت.
همسرش، لوسیانا دووال، در پیامی در فیسبوک نوشت: «باب در خانه و در آرامش، در میان عشق و آسایش، چشم از جهان فروبست.»
او افزود: «برای جهان، او بازیگری برنده جایزه اسکار، کارگردان و داستانگو بود. برای من، او همهچیز بود. شور و اشتیاقش به حرفهاش تنها با عشق عمیقش به شخصیتها، یک غذای عالی و جمعگرمیهای دوستانه برابری میکرد. باب در هر یک از نقشهای بیشمارش، تمام وجودش را به شخصیتها و به حقیقت روح انسانی که نمایندگی میکردند، میبخشید. و با این کار، چیزی ماندگار و فراموشنشدنی برای همه ما بر جای گذاشت.»
دووال شاید بیش از همه برای نقش سرهنگ کیلگور با کلاه سوارهنظام در «اینک آخرالزمان» (۱۹۷۹) شناخته میشد؛ نقشی که دو جمله از مشهورترین دیالوگهای تاریخ سینما را رقم زد: «چارلی موجسواری نمیکند!» و «بوی ناپالم در صبح را دوست دارم.» او همچنین در نقش تام هیگن، مشاور حقوقی خانواده کورلئونه در «پدرخوانده» و The Godfather Part II («پدرخوانده: قسمت دوم») تأثیری ماندگار گذاشت؛ و در آغاز کارش، نقش منزوی و مرموز بو رادلی را در «کشتن مرغ مقلد» ایفا کرد. طی دهههای بعد نیز در طیف گستردهای از نقشهای مکمل و کاراکتری ظاهر شد.
او هفت بار نامزد دریافت جایزه اسکار شد و یکبار، در سال ۱۹۸۴، برای بازی در نقش یک خواننده موسیقی کانتری که میکوشد بر اعتیاد به الکل غلبه کند در فیلم Tender Mercies («مهربانیهای لطیف») جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد را دریافت کرد.
فرانسیس فورد کوپولا، که دووال را در فیلمهای «پدرخوانده»، The Rain People («مردم باران»)، The Conversation («مکالمه») و «اینک آخرالزمان» کارگردانی کرده بود، در شبکههای اجتماعی نوشت: «چه ضربهای است از دست دادن رابرت دووال. بازیگری بزرگ و بخشی اساسی از کمپانی آمریکن زوتروپ از همان آغاز.»
(آمریکن زوتروپ، شرکت تولیدی کوپولا و جورج لوکاس بود.)
آل پاچینو، همبازی او در «پدرخوانده»، گفت همکاری با دووال افتخاری بزرگ بوده است: «او بازیگری ذاتی بود؛ ارتباطش با هنر بازیگری، درک عمیقش و استعداد شگفتانگیزش همیشه به یاد خواهد ماند. دلم برایش تنگ میشود.»
رابرت دنیرو، که در تریلر True Confessions («اعترافات واقعی») نقش برادر دووال را بازی کرده و همچنین در «پدرخوانده: قسمت دوم» همبازی او بود، نوشت: «خدا حفظت کند بابی. امیدوارم من هم تا ۹۵ سالگی عمر کنم. آرام بخواب.»
جیمی لی کرتیس او را «بزرگترین کنسیلیری (مشاور حقوقی) تاریخ پرده سینما» نامید و آدام سندلر، همبازی او در فیلم Hustle («هَسِل»/«تقلا»، ۲۰۲۲)، گفت: «فوقالعاده بامزه، فوقالعاده قدرتمند، یکی از بزرگترین بازیگرانی که داشتهایم. صحبت و خندیدن با او لذتبخش بود. دوستش داشتیم؛ همهمان. فیلمهای افسانهای بیشماری از او باقی مانده؛ هر وقت توانستید ببینیدشان.»
شبکه «ترنر کلاسیک موویز» نیز اعلام کرد: «داستانگویی دووال از مرز رسانهها و نسلهای مخاطبان عبور کرد.»
از سندیگو تا هالیوود نو
دووال در سال ۱۹۳۱ در سندیگو، کالیفرنیا و در خانوادهای نظامی متولد شد. در کالج در سنتلوئیس میسوری نمایش خواند و مدتی کوتاه به ارتش پیوست. در سال ۱۹۵۵ وارد مدرسه بازیگری «نیبرهود پلیهاوس» نیویورک شد؛ جایی که همدوره جیمز کان، جین هکمن و داستین هافمن بود و مدتی با هکمن و هافمن همخانه بود.
او بهطور مستمر در تلویزیون و تئاتر کار کرد و در سال ۱۹۶۵ برای بازی در نمایش «چشماندازی از پل» نوشته آرتور میلر به کارگردانی اولو گروسبارد جایزه گرفت. نخستین نقش سینماییاش را در «کشتن مرغ مقلد» (۱۹۶۲) به دست آورد.
نقشهای کوتاه بعدی در Bullitt(«بولیت»، ۱۹۶۸) و True Grit («شهامت واقعی»، ۱۹۶۹) اعتبارش را تثبیت کرد، اما بازی در نقش فرانک برنز در «مش» ــ پزشکی خودشیفته که بارها سوژه تمسخر شخصیتهای دونالد ساترلند و الیوت گولد قرار میگرفت ــ او را به شهرت گسترده رساند.
او پس از حضور در «مردم باران»، نقش اصلی نخستین فیلم بلند جورج لوکاس، THX 1138 («تیاچایکس ۱۱۳۸») را بر عهده گرفت و با ایفای نقش تام هیگن در دو قسمت نخست «پدرخوانده» و سپس سرهنگ کیلگور در «اینک آخرالزمان» جایگاهش را در موج نوی هالیوود تثبیت کرد.
کارگردانی و سالهای بعد
دووال در فیلمهای جریان اصلی متعددی نیز بازی کرد، از جمله The Eagle Has Landed («عقاب فرود آمده است»)، Network («شبکه») و The Natural («استعداد طبیعی»). او نخستین فیلم خود را با عنوان Angelo My Love در سال ۱۹۸۳ کارگردانی کرد.
در سال ۱۹۹۲ نقش استالین را در فیلم تلویزیونی برنده جایزه شبکه اچبیاو بازی کرد. در سال ۱۹۹۷ با فیلم The Apostle («رسول») ــ که دومین تجربه کارگردانیاش بود و خود نیز در آن نقش کشیشی را بازی میکرد که معشوق همسرش را میکشد ــ بار دیگر نامزد اسکار بهترین بازیگر مرد شد.
او بعدها فیلمهای Assassination Tango («تانگوی ترور») و Wild Horses («اسبهای وحشی») را نیز کارگردانی کرد و در آثاری چون The Gingerbread Man («مرد شیرینیزنجبیلی»)، Gone in 60 Seconds («دزدیدن در ۶۰ ثانیه»)، We Own the Night («ما مالک شب هستیم») و The Road («جاده») حضور یافت.
در سال ۲۰۱۵ برای بازی در The Judge («قاضی») نامزد اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شد و در آن زمان مسنترین بازیگر مرد نامزدشده در تاریخ این شاخه لقب گرفت.
دووال که سالها از حامیان برجسته حزب جمهوریخواه آمریکا بود، اعلام کرده بود در سال ۲۰۱۴ حمایت خود از این حزب را متوقف کرده است.
او چهار بار ازدواج کرد: با باربارا بنجامین (۱۹۶۴–۱۹۸۱)، گیل یانگز (۱۹۸۲–۱۹۸۶)، شارون بروفی (۱۹۹۱–۱۹۹۵) و لوسیانا پدرازا که در سال ۲۰۰۵ با او ازدواج کرد. رابرت دووال فرزندی نداشت.