اطلاعات و نقد فیلم جانشین

همه چیز درباره چهل و چهارمین جشنواره فجر ۱۴۰۴

خلاصه داستان فیلم جانشین

در خلاصه داستان فیلم جانشین آمده است: قصه این فیلم زندگی پر فراز و نشیب و نقش سرنوشت‌ساز حسین املاکی جانشین لشکر قدس گیلان را در طراحی و اجرای عملیات بزرگ و پیچیده نصر۴ روایت می‌کند…

بازیگران و عوامل فیلم جانشین

مهدی شامحمدی را احتمالا مخاطبان جشنواره فجر با «مجنون» به یاد می‌آورند. اولین فیلم او که داستانی از دفاع مقدس را در دل خود داشت. روح‌اله سهرابی به عنوان تهیه‌کننده شامحمدی را همراهی کرده است و محمد فراهانی نگارش فیلمنامه را به عهده داشته است.

آرمان درویش، شکیب شجره، سارا توکلی، امیرحسین هاشمی، پیام احمدی نیا، هادی شیخ الاسلامی، پیمان نوری، میلاد رفاقتی، حسین اثباتی، عرفان آصفی، رضا نوری و با حضور امیر آقایی در فیلم جانشین بازی می‌کنند.

دیگر عوامل فیلم عبارتند از؛ مشاور فیلمنامه؛ علیرضا محصولی و سیدمحمدحسینی، مدیر فیلمبرداری: سعید براتی، تدوین: حمید نجفی‌راد، طراح صحنه: بهزاد جعفری، طراح لباس: نیاز حمیدی، طراح چهره‌پردازی: عباس عباسی، موسیقی: آرش عزیزی، جلوه‌های ویژه بصری: محمد برادران، جلوه‌های ویژه میدانی: رضا ترکمان، صدابرداری: میثم کیامرثی، طراحی و ترکیب صدا: محمدحسین ابراهیمی، برنامه‌ریزی: محمد ثقفی، دستیار اول کارگردان: علی غیاثوند، منشی صحنه: سارا عبداللهی، طراح بدلکاری: امیرحسین خنجری، عکاس: کوروش پیرو و مدیر روابط‌عمومی: فاطمه پزشکی. فیلم جانشین محصول انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس بنیاد فرهنگی روایت فتح است.

نقد و بررسی فیلم جانشین

این نقد و نوشته‌ها، نظر کوتاه ولی دست‌اولِ منتقدان و نویسندگان سینمایی است؛ شاید بعدها همه چیز تغییر کند! در ضمن، انتشار آن‌ها -لزوما- به معنای تایید فیلیموشات نیست

احسان طهماسبی

تصور کنید که قرار است فیلمی در جهت معرفی یک قهرمان شاخص قدم بردارد و با کمک سینما، در تثبیت شخصیت شخص مذکور قدمی بردارد؛ اما در عمل برخلاف آنچه خواسته عمل کند و با مشکل شخصیت پردازی روبرو شود. جانشین نیز گرفتار همین معضل است؛ سردرگمی مخاطب در مواجهه با تصمیمات و رفتارهای قهرمان فیلم به جهت عدم تثبیت شخصیت شخص اول، از نیمه فیلم آغاز می‌شود و درک جهان فیلم را دشوار کرده و از باورپذیری قهرمان می‌کاهد.

از این رو است که قهرمان تاثیرگذاری و اثربخشی خود را در ذهن مخاطب از دست می‌دهد و مخاطب را برای به اتمام رساندن فیلم وادار به خلق قوانین علت و معلولی کلیشه‌ای می‌کند. از سویی دیگر، ریتم فیلم ناهمگون و ساختار فیلم ساده‌انگارانه در نظر گرفته شده و کش‌دار شدن و تکراری بودن، به مهمترین آفت فیلم بدل شده است. فیلم در متن نیز بر مبنای تاکیدهای متعددی که در شکل اجرای عملیات نظامی دارد، ملال‌آور است و برخلاف تصور فیلمنامه نویس، تشریح این رخدادها منجر به همراهی مخاطب نگردیده است. از این رو است که فیلم، پرداختن به جزییات آتش و انفجار را در اولویت قرار داده تا بخشی از نقایص شخصیت‌پردازی را در نمایش سکانس‌های جنگی جبران کند. جانشین هم همانند فیلم قبلی فیلمساز، همچنان مشکلاتی در شخصیت‌پردازی و انسجام روایی دارد.

۳ نکته از فیلم:

• گسترش بخش مربوط به زندگی خانوادگی و شخصی قهرمان می‌توانست در بهبود وضعیت فیلم موثر باشد.
• انتخاب درست شکیب شجره
• مسئله دوربین جانشین با مبارز مشکوک

محمد تقی‌زاده

فیلم «جانشین» دومین اثر مهدی شامحمدی، متأسفانه اشتباهات فیلم اول او «مجنون» را تکرار کرده است. ساختار فیلم تخت، یکنواخت و فاقد کشش دراماتیک لازم برای جذب مخاطب امروزی است که از کلیشه‌های جنگی خسته شده. فیلم با استناد به مستندات تاریخی سعی در تصویر کردن شهید حسین املاکی دارد، اما در عمل تنها به نمایش صحنه‌های نظامی و دیالوگ‌های شعارگونه اکتفا می‌کند و از ترسیم عمق انسانی این شخصیت ناتوان است.

شخصیت اصلی فیلم در سطحی‌ترین شکل ممکن ارائه شده، به‌طوری که پس از دو ساعت تماشا، هیچ ویژگی متمایز یا به یادماندنی از او در ذهن مخاطب باقی نمی‌ماند. ضعف اصلی فیلم در تقابل آشکار بین بخش‌های جنگی و خانوادگی آن است. هرگاه فیلم به فضای جنگ بازمی‌گردد، تا حدی گیرایی دارد، اما به محض پرداختن به زندگی شخصی و خانوادگی شهید، به شدت افت می‌کند. این ناهماهنگی نشان می‌دهد کارگردان در ساخت صحنه‌های اکشن توانمندتر است، اما در خلق رابطه‌های انسانی و درام روزمره عمیقاً ناتوان است.

در بخش بازیگری، آرمان درویش با وجود شمایل متفاوت، به دلیل شخصیت‌پردازی ضعیف و محدودیت‌های بازیگری نتوانسته نقش را به خوبی ایفا کند. در مقابل، شکيب شجره در نقشی فرعی، درخششی قابل توجه دارد و تحول شخصیتش را با ظرافت به تصویر کشیده است.

در نهایت، «جانشین» فرصتی را برای خلق اثری ماندگار از سینمای دفاع مقدس از دست داده است. این فیلم بیشتر به یک اثر تبلیغاتی شبیه است تا روایتی انسانی و تأثیرگذار از زندگی یک شهید. تا زمانی که سینمای جنگ ایران نتواند از کلیشه‌های تکراری فراتر رود و به عمق احساسات و پیچیدگی‌های انسانی شخصیت‌هایش بپردازد، در جذب مخاطب عام ناکام خواهد ماند.

۳ نکته از فیلم:

• بازی خوب شکیب شجره
• شمایل جدید آرمان درویش در نقش یک شهید
• استراتژی اشتباه در روایتگری

احسان ناظم بکایی

فیلم دیگری در ژانر دفاع مقدس که این بار سراغ کردستان و عملیات‌های کمتر شناخته در ماه‌های پایانی جنگ مانند نصر ۴ رفته است. طبعاً پرداخت به ابعاد مختلف جنگ هشت‌ساله اتفاقی مهم محسوب می‌شود؛ اما مهم‌تر، نحوه پرداختن به آن است. جانشین سراغ سوژه مهمی رفته؛ اما مخاطب در زمان طولانی فیلم، از تکرارها و فضای بی‌دیالوگ فیلم زده می‌شود. آرمان درویش که نقش اول فیلم و شهید حسین املاکی را بازی می‌کند، مانند سریال ملکه گدایان، تقریباً خالی از احساس و هیجان است. این خالی بودن به‌خصوص در میدان جنگ، نمود می‌یابد. جایی که زیر آتش و گلوله، فقط فریاد می‌زند؛ «امدادگر بیا… آرپی‌جی‌زن، شلیک کن… تیراندازی کنید…» در واقع او دستورهایی می‌دهد که حاضران در میدان نبرد به‌صورت معمول انجام می‌دهند و لزومی ندارد کسی دستور بدهد. آرمان که قرار است نقش یک رزمنده لنگرودی را بازی کند حتی لهجه هم ندارد و پیرامونیان او هستند که لهجه گیلکی دارند. البته این لهجه هم نوسان دارد چنانچه پیام احمدی‌نیا، جایی لهجه ندارد و جایی دیگر لهجه آذری غلیظی دارد.

نقش سرگردان امیر آقایی را هم باید سؤال مهمی دانست و پرسید آقایی اصلاً موقع قبول نقش مسعود، فیلمنامه را خوانده و می‌دانسته نقشش اینقدر پا در هوا و یهویی تمام می‌شود؟

جانشین نمی‌تواند وضعیت منطقه عملیاتی نصر و پیچیدگی جریانات کرد در میدان جنگ را نشان بدهد و چندان هم به مردم محلی نزدیک نمی‌شود تا همذات پنداری مخاطب را در پی داشته باشد. از سویی درحالی‌که عملیات نصر، عملیاتی آفندی برای تصرف شهر ماووت عراق است، بیان دیالوگ‌های شعاری مانند اینکه حتی یک سانتی‌متر از خاک کشورمان را نمی‌دهیم، غیرعادی است!

• بالاخره شکیب شجره هم شهید شد.
• از ارتباط سپاه گیلان و کوهستان‌های کردستان باید بیشتر بدانیم
• املاکی، جانشین کی بود؟

سعیده نیک‌اختر

 دومین فیلم جنگی امسال درباره بخشی از زندگی شهید حسین املاکی، جانشین فرمانده لشکر گیلان است. فیلمی طویل و گر از صحنه‌های جنگی. فیلم شروعی خوب و دردناک دارد که قتل‌عام شهر مرزی کردنشین ماووت عراق، توسط حزب بعث را به تصویر می‌کشد. در میانه فیلم حسین آسیب می‌بیند و برای مدتی کوتاه حافظه‌اش را از دست می‌دهد درست از همین‌جا فیلم افت می‌کند. املاکی با اینکه حافظه‌اش را از دست داده صحبت هم نمی‌کند انگار زبانش را هم از دست داده است.

جانشین فرمانده که قرار است عملیات آزادسازی شهر ماووت را انجام دهد پس از بهبود به جبهه غرب بازمی‌گردد و عملیات را رهبری می‌کند. خودش شخصاً وارد خط مقدم می‌شود. صحنه‌های حضورش در کانال با اغراق مواجه است. مدام به امدادگر، تیراندازها، خمپاره‌اندازها و بقیه دستور می‌دهد انگار بدون حضور او کسی وظیفه‌اش را انجام نمی‌دهد. اگرچه فیلم باید پایبند واقعیت باشد؛ اما مقداری درایت، احتیاط و قهرمان‌پروری نیاز نقش اول است که در شخصیت املاکی آن را نمی‌بینیم. جانشین نیاز داشت درام بیشتری را وارد داستان کند. طویل بودن صحنه‌های جنگ و احساسی شدن بعضی صحنه‌ها به آن لطمه زده و در کنارش موسیقی زیاد مخاطب را آزار می‌دهد. ای کاش بخشی از موسیقی شلوغ و اغراق‌آمیز فیلم کم شود تا به واقعیت نزدیک‌تر شود. امسال شاهد حضور ستاره‌های سینما در نقش‌های کوتاه چند دقیقه‌ای نیز بودیم. در جانشین امیر آقایی در چند سکانس کوتاه نقش کم‌رنگی در قامت مأمور امنیتی دارد درست مثل سروش صحت در پل در نقش یک راننده. از خوبی‌های فیلم پایان خوبش است که به شهادت جانشین منجر نمی‌شود.

• یک شکیب شجره خوب
• موسیقی شلوغ و زیادی
• چرا در جنگ نیروها همیشه دیر می‌رسیدند؟

 

عکس های فیلم جانشین