آشنایی با فیلم خدای جنگ

همه چیز درباره چهل و سومین جشنواره فجر ۱۴۰۳

خلاصه داستان فیلم خدای جنگ

فیلم خدای جنگ روایتی از یک اتفاق واقعی و مهم معاصر در حوزه پیشرفت‌های موشکی ایران را به تصویر کشیده است. طبق شنیده‌های قدیمی، خدای جنگ عنوانی است که آمریکایی‌ها به موشکی که ایران در زمان جنگ تحمیلی با اتکا بر توان داخلی تولید کرد، دادند.

 

نقد و بررسی منتقدان درباره فیلم خدای جنگ

این نقد و نوشته‌ها، نظر کوتاه ولی دست‌اولِ منتقدان و نویسندگان سینمایی است؛ شاید بعدها همه چیز تغییر کند! در ضمن، انتشار آن‌ها -لزوما- به معنای تایید فیلیموشات نیست

حمیدرضا محمدی

خدای جنگ نه‌تنها از نخستین فیلم حسین دارابی؛ «مصلحت»، که از دو ساختۀ شخصیت‌محور پیشین سازمان اوج؛ «غریب» (دربارۀ شهید محمد بروجردی) و «مجنون» (دربارۀ شهید مهدی زین‌الدین) هم ضعیف‌تر است و بیننده را به این فکر رهنمون می‌سازد که «ایستاده از غبار» کجا و «خدای جنگ» کجا!

فیلمی که قرار است دربارۀ شهید حسن طهرانی‌مقدم باشد، بی‌روح‌ و باسمه‌ای‌ است و از نظر منطق داستانی و روابط علی و معلولی پراشکال است. داستان طوری پیش می‌رود و تداعی‌هایی که برای قهرمان فیلم نشان می‌دهد، طوری است که انگاری او موشک ساخت تا انتقام بگیرد! به‌خصوص که مرگ همسرش را مدام به رخ تماشاگر می‌کشاند و حتی معلوم نیست چرا فیلم ناگهان با انفجار شروع شد و همان دوباره جلوتر تکرار شد.

ساعد سهیلی در این نقش، سرد است. طعمی ندارد. بی‌تفاوتی از چشمان‌اش بیرون می‌زند. و از آن بدتر عربیِ مضحکی است که صحبت می‌کند. از آن‌سو داریوش کاردان هم چهره‌پردازی متفاوتی دارد هم بازی قابل قبولی. موسیقی مسعود سخاوت‌دوست هم البته، به‌ویژه در سکانس مرگ نرگس، تأثیرگذار قوام یافته است.

در پرداخت هم ایرادها دارد؛ بیت امام در آن زمان دیگر آجری نبود و انگار قرار بوده فقط آن عکس مشهور بازسازی شود، در آن زمان کرمانشاهی در کار نبود و باختران بود و هتل استقلال، پارسیان نداشت! دیگر دزدی از خانۀ فرمانده لیبیایی‌هاست که بی‌معنی است اما فیلم اگر همان را هم نداشت، بی‌تعلیق بود. با وجود این، اطلاعاتی که فیلم دربارۀ حضور مستشاران لیبی در ایران می‌دهد، جدید و جالب توجه است و البته فرمانده‌شان که خوب از پس ایفای نقش‌اش برآمد.

٣ نکته از فیلم:

• قهرمانِ بی‌روح
• مستشاران لیبی
• «ایستاده در غبار» کجا و «خدای جنگ» کجا!

سهام‌ا‌لدین بورقانی

بیشتر فیلم‌هایی که در جشنواره امسال شرکت کرده‌اند سکانس‌های طولانی و بدون کارکرد دارند. ظاهراً کارگردان‌ها دلشان نیامده با سخاوت بیشتری سر میز تدوین بنشینند؛ برای همین است که فیلم‌ها طولانی و ملال‌انگیز شده‌اند.

«خدای جنگ» هم از این قاعده مستثنی نیست و علیرغم اینکه کارگردان می‌توانست با توجه به ظرفیت‌های موضوعِ شکل‌گیری صنعت موشکی ایران، گره‌های داستانی و شخصیت‌های چالشی‌ای را وارد قصه کند، اما ماحصل همه تلاش‌های اغلبْ بی‌حاصل، اثری با زبان الکن است که می‌کوشد با لطایف‌الحیلی خود را مهم جلوه دهد. افکت‌های صوتی متعدد، تکنیک زوم سریع و این قبیل کارها، تبدیل به عناصری اضافی در فیلم شده‌اند که هم جدیتش را سلب کرده و هم هدف فیلمساز در القای احساسات مورد نظرش به درِ بسته می‌خورد؛ قربانی نهایی هم ریتم است.

«خدای جنگ» هم از این قاعده مستثنی نیست و علیرغم اینکه کارگردان می‌توانست با توجه به ظرفیت‌های موضوعِ شکل‌گیری صنعت موشکی ایران، گره‌های داستانی و شخصیت‌های چالشی‌ای را وارد قصه کند، اما ماحصل همه تلاش‌های اغلبْ بی‌حاصل، اثری با زبان الکن است که می‌کوشد با لطایف‌الحیلی خود را مهم جلوه دهد. افکت‌های صوتی متعدد، تکنیک زوم سریع و این قبیل کارها، تبدیل به عناصری اضافی در فیلم شده‌اند که هم جدیتش را سلب کرده و هم هدف فیلمساز در القای احساسات مورد نظرش به درِ بسته می‌خورد؛ قربانی نهایی هم ریتم است.

نیمی از زمان فیلم صرف توضیحات بیش‌‌ از اندازه‌ای درباره چرایی نیاز ما به صنعت موشکی بومی شد که می‌توانست موجزتر و تأثیرگذاتر باشد اما ظاهراً کارگردان اصرار داشته همه درخواست‌های تهیه‌کننده را اجابت کند حتی اگر به قیمت تشبیه بعضی از سکانس‌ها به تیزرهای تلویزیونی شود. ناگفته نماند که «خدای جنگ» در میان فیلم‌های جنگی ضعیف امسال کیفیت ساخت نسبتاً قابل قبولی داشت اما نه به آن اندازه که از ایرادهای بزرگش چشم‌پوشی کنیم.

کمترین انتظاری که از فیلم جنگی می‌رود این است که حال و هوای جنگ و التهاب را به مخاطب منتقل کند و کاراکترها و قهرمان‌هایش در مرحله تیپ باقی نمانند. پایان فیلم ایرادی اساسی دارد و ظاهراً خود فیلمساز مغلوب موضوع شده است؛ به همین علت تعداد زیادی از تماشاگران سالن را با پرسش ترک کردند.

۳ نکته از فیلم:

• درجا زدن فیلم تا نیمه
• شخصیت‌پردازی ضعیف
• تنش‌ها و التهاب دوران جنگ و نیاز شدید کشور به تسلیحات که سوژه فیلم هم هست به‌درستی به تصویر درنیامده است

احسان طهماسبی

خدای جنگ در تلاش است رویکردی معقول‌تر و در عین حال ملی‌تر به موضوعات و حوادث انقلاب داشته باشد. در این فیلم چندان خبری از تانک و میدان نبرد و سرباز عراقی و … نیست. موضوع اصلی فیلم، موشک و دست یافتن به تکنولوژی ساخت آن است و هدفش تجلی شعار ما میتوانیم. به واسطه موضوع و داستان فیلم، خدای جنگ مخاطب را به یاد اوپنهایمر انداخته و به جای نمایش جنگ، به مسائل و مصائب پشت جنگ پرداخته و اهمیت علم را مورد توجه قرار می‌دهد.

در این بین فیلم به طرح داستان تاریخی اهدای موشک توسط لیبی به ایران (که داستان مغفول مانده‌ای در فیلمهای ایرانی بوده است) اشاره می‌کند و اندیشه‌ها و انگیزه‌های این اقدام را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. خدای جنگ در قیاس با سایر فیلمهای ارگانی این جشنواره که با بودجه‌های دولتی ساخته شده است، اثر قابل قبول‌تری بوده و با وجود مشکلاتی که در فیلم وجود دارد، اثر بهتری در کارنامه حسین دارابی (که فیلمهای ایدئولوژیکی همچون مصلحت و هناس را در کارنامه دارد) بوده است.

سید مهرزاد موسوی

فیلم خدای جنگ را اگر به نسبت بقیه فیلم‌های جنگی و ارگانی جشنواره فیلم فجر قیاس کنیم، فیلم درخور و بهتری است؛ هم ریتم خوبی (به نسبت) دارد و هم ماجرای درگیرکننده‌تری. دوز احساسات‌گرایی هم اگرچه بالاست ولی بیشتر به بافت داستانی می‌خورد. اما اگر این «نسبیت» را از فیلم بگیریم چه؟

خدای جنگ در تزریق احساسات بسیار کند عمل می‌کند، دلیلش را از اقتدارگرایی (که احتمالا برای این ساخته شده است) به انتقام‌گرایی کاهش می‌دهد، تلاش دانشمندان ایرانی را در حد چند پلان کوتاه و سریع به نمایش می‌گذارد و در عوض تایم زیادی را به یک دزدی خنده‌دار اختصاص می‌دهد. چرا؟ چون برای نمایش رفع مشکلات موشکی، الکن است و برای حفظ مخاطب، به چنین تعلیق باسمه‌ای نیاز دارد. یعنی به‌جای فوکوس روی «دلیل»ی که فیلم برایش بودجه گرفته و ساخته شده است، سراغ جزئیاتی می‌رود که از هدف اصلی دورش می‌کند.

با این همه، فیلم خدای جنگ قابل دیدن و دنبال کردن است و بهترین محصول ارگانی امسال در جشنواره است. و یک سوال از سازندگان: فقط پرتاب موشک مهم است؟ اینکه کجا اصابت می‌کند اهمیت ندارد؟ آن هم برای کسی که مختصات محله لیبیایی‌ها هم براش مهم است؟ و امان از گروه احمق لیبی!

۳ نکته از فیلم:

• افکت‌های صوتی زیاد فیلم که می‌خواهد زور بزند و به مخاطب بفهماند اینجا مهم است، دقت کن!
• موسیقی پرحجم در برخی سکانس‌ها که جای اثرگذاری، آزارنده می‌شود
• بازی سهیلی استاندارد خوبی دارد ولی کمتر از توقع است

محمد جلیلوند

جمع شدن یک گروه در دل جنگ برای انجام ماموریتی سخت که در ابتدا نشدنی هم به نظر می رسد، ایده همچنان جذاب و امتحان پس داده ای است که حسین دارابی در فیلم (خدای جنگ) از آن بهره گرفته است. احسان ثقفی در فیلمنامه خدای جنگ سراغ الگوی شخصیت محور رفته و با تکیه بر جوانی به نام ابراهیم قصه خود را شکل می دهد.

حسین دارابی در مقام کارگردان تا حدود زیادی موفق عمل کرده و فیلم شسته رفته ای را روانه پرده سینما کرده که اجزای آن تعامل خوبی با یکدیگر دارند. از تدوین تا فیلمبرداری و موسیقی که این آخری حجم بیش از اندازه ای دارد.

۳ نکته از فیلم:

• سرانجام یک بازی درخشان از ساعد سهیلی
• استفاده درست از کلیشه های آشنا در خلق قهرمان
• بدمن های ضعیف و سطح پایین در قالب نظامی های اهل لیبی

بازیگران و عوامل فیلم خدای جنگ

ساعد سهیلی، حسین سلیمانی، پیام احمد­ی­‌نیا، نادر فلاح، داریوش کاردان، مهدی حسینی، مهدی فریضه، پیمان پورنیک‌دست، دانیال نوروش، علی دل­پیشه، آزاده سیفی، عبدالرضا نصاری، بهارداورزنی، محمد رضا سروستانی، هومن دارابی و عمار شلق از بازیگران این فیلم هستند.

سومین ساخته حسن دارابی پس از دو اثر ملتهب «مصلحت» و «هناس»، به یک رویداد مهم زندگی شهید حسن طهرانی‌مقدم پرداخته است. با توجه به سابقه اجرایی که از دارابی سراغ داریم و البته وسواس بالای او در پرداخت سوژه‌های حساس، از هم‌اکنون خدای جنگ را باید یکی از آثار قابل‌توجه این دوره لحاظ کنیم.

فیلم خدای جنگ به تهیه‌کنندگی سعید سعدی تولید شده و محمدرضا شفاه طراح این پروژه است. سایر عوامل این فیلم عبارتند از؛ نویسنده: احسان ثقفی، مدیر فیلمبرداری: سعید براتی، تدوین: سیاوش کردجان، مدیر تولید: سید مقصود میرهاشمی، طراح صحنه: بهزاد جعفری طادی، دستیار اول کارگردان: رضا کشاورزی، مدیر برنامه‌ریزی: سجاد دین‌پرست، آهنگساز: مسعود سخاوت‌دوست، طراح چهره‌پردازی: شهرام خلج، مدیر صدابرداری: حسین بشاش، طراحی وترکیب صدا: حسین ابوالصدق، طراح جلوه‌های ویژه بصری: محمد برادران، طراح لباس: بهزاد آقابیگی و عکاس: مهرداد امینی. این فیلم از محصولات سازمان اوج است.

حاشیه‌های فیلم خدای جنگ

• ساسان فلاح فر از مستندسازان شناخه شده هم فیلم سینمایی درباره این شخصیت می‌سازد. این فیلم «بی پایان» نام دارد و روایتی از زندگی شهید طهرانی‌مقدم است و نقش اصلی را حمید ابراهیمی بازی می‌کند.
• فیلم سینمایی «بی پایان» نیز اقتباسی آزاد از یک ماجرای واقعی در رابطه با یکی از پروژه‌های مهم سرلشکر شهید حسن طهرانی‌مقدم است؛ که در محدوده محل شهادت او فیلمبرداری می‌شود.
• این فیلم تقریبا در سکوت خبری ساخته شده و پس از پایان فیلمبرداری در شهرک سینمایی دفاع‌مقدس، وارد مراحل فنی شد.
• در فیلم سینمایی «خدای جنگ» هیچ بازیگری کاراکتر شهید طهرانی مقدم را بازی نمی‌کند و روایت خاصی از این شهید دارد.
• در این فیلم ساعد سهیلی نقش یکی از همرزمان شهید طهرانی‌مقدم را بازی می‌کند.

درباره شهید حسن طهرانی‌مقدم پدر موشکی سپاه

طهرانی مقدم که در اولین روزهای تشکیل سپاه پاسداران، به عضویت این نهاد درآمده بود، در دوران جنگ ایران و عراق، نخستین فرمانده توپخانه سپاه و بنیانگذار واحد توپخانه در سپاه بود.پس از آن طهرانی مقدم مسئولیت واحد توپخانه را به حسن شفیع‌زاده واگذار کرد و به یگان موشکی سپاه پاسداران رفت و مسئولیت این یگان را برعهده گرفت. او همچنین در تشکیل و بنیان‌گذاری فرماندهی موشکی سپاه تأثیرگذار بود. حسن طهرانی مقدم با پایان جنگ، وارد حوزه تحقیقات و توسعه فعالیت‌های موشکی در سپاه پاسداران شد و مسئولیت ریاست سازمان جهاد خودکفایی سپاه را برعهده گرفت.در دوران پس از جنگ ایران و عراق، طهرانی مقدم وظیفه مدیریت بر پروژه ساخت چند موشک را در واحد موشکی سپاه قبل از غلامرضا یزدانی برعهده داشت، بدین خاطر برخی از همکارانش به او لقب پدر موشکی ایران دادند حسن طهرانی مقدم در ۲۱ آبان‌ماه ۱۳۹۰ بر اثر انفجار زاغه مهمات در پادگان مدرس، واقع در شهرستان ملارد، به همراه ۱۶ نفر دیگر از اعضای سپاه پاسداران، به شهادت رسید.

 

حرف‌های عوامل فیلم در نشست جشنواره فیلم فجر

سعید سعدی | تهیه‌کننده: از خانواده شهید طهرانی مقدم که با مهربانی کنار ما بودند و همچنین سردار حاجی‌زاده و برادر بزرگوارم احسان محمدحسنی بسیار سپاسگزارم که بدون حضور این عزیزان چنین فیلمی ساخته نمی‌شد.

حسین دارابی | کارگردان: فیلمنامه این اثر برای پنج سال پیش است که به همراهی آقای ثقفی و شفاه کار را آغاز کردیم و مستندهایی را سازمان صنایع هوافضا در اختیار ما قرار داد. ما به دنبال رویکرد بودیم و می‌خواستیم چالش داشته باشیم و قدری تخیل کرده‌ایم. بحث زندگی قهرمان ما اقتباسی‌ست و فکر کردیم نزدیک شدن به شخصیت بزرگی مانند شهید طهرانی مقدم بسیار سخت خواهد بود و ما به این شهید بزرگوار نزدیک شدیم و فیلم را به شهید طهرانی مقدم تقدیم کردیم. سینما جای تمثیل است و فکر کردیم می‌توانیم کُنه زحمات این شهید بزرگوار را در این فیلم نشان دهیم. مشاوران زبده‌ای در این فیلم کنار ما بودند و در برخی موارد هم به دلیل اقتضای سینمایی بودن کار دیگری می‌کردیم. ما الهامی از فیلم اوپنهایمر نگرفته بودیم.

احسان ثقفی | نویسنده: زمانی که ماجرا را شنیدیم به این فکر کردیم که حقیقت این ماجرا را نمی‌توان در دو ساعت ارائه کرد. ما از المان‌های واقعی استفاده کردیم و بخش‌هایی از واقعیت را نگه داشتیم و قصه خود را ساختیم.

ساعد سهیلی | بازیگر:  من نقش‌هایم را حسی انتخاب می‌کنم و به این انتخاب خود افتخار می‌کنم. عموی من بازیگر تئاتر بود و در جوانی زیر شکنجه‌های عراقی‌ها شهید می‌شود و حتی اسم‌شان را در فیلم نوشتم. مستندهایی دیدم و مصاحبه‌های زیادی داشتیم که بسیار به من کمک کرد. معتقدم این فیلم فارغ از هر ایدئولوژی یک فیلم ملی بود. برای عربی صحبت کردن بسیار تمرین کردم و بازیگری نیستم که صرفا با استعداد کار خود را پیش ببرم و معتقدم که بازیگر سخت‌کوشی هستم. یک گروه در ارائه این بازی به من کمک کردند و من هم تلاش خود را کردم.

داریوش کاردان | بازیگر: در همه جنگ‌ها و هشت سال دفاع مقدس بسیاری از نکات مغفول مانده است. چیزی که معمولا از آن غفلت می شود، تبعات جنگ است. دو سال در جبهه بودم و ما وقتی در آنجا بودیم واقعا لرزیدم کسانی را دیدم که قرآن و مفاتیح دارند. یعنی جنگ تحمیل شده است و ما باید دفاع کنیم. چه زمانی ما در فیلم‌های خود به همسران شهدا، مادر سه شهید، فرزندان شهید و چنین بزرگوارانی پرداخته‌ایم؟ سینما به این بخش از جنگ بدهکار است. امیدوارم در آینده فیلم‌هایی درباره جنبه‌های دیگر جنگ هم ساخته شود.

محمدرضا شفاه | طراح پروژه: آنچه که دیدین نتیجه زحمات برادرم جناب سعدی بود که با اعتماد بی نظیر بخش‌های مختلف به ایشان، کار پیش رفت. شرایط تولید زمانی فراهم شد که من داخل ایران نبودم و آقای سعدی تمام قد کنار ما ایستادند و مشکلات فراوان اجرایی را به جان خریدند. درباره اهمیت ساختن چنین فیلمی صحبت می‌کنیم ولی می‌خواهم بگویم فردای روزی که عملیات صادق اتفاق افتاد در فرانسه با کسی صحبت می‌کردم و از شجاعت و شرافت ما تعریف می‌کردند. این فیلم اگر ساخته شده است معتقدم ما تازه سر خط هستیم. باتوجه به فرصت‌های بین‌المللی چنین فیلمی را فیلم بین‌المللی بدانند و این فیلم را به دیده مردم برسانیم.

سیاوش کردجان | تدوینگر: پروژه بسیار سنگینی بود و تصور من فیلمبرداری بالای ۱۰۰ جلسه بود و ما پروسه مونتاژ طولانی داشتیم. در کنار حس و حال، ریتم فیلم بسیار برای ما مهم بود. تدوین بازنویسی نهایی فیلمنامه ست و تمام سعی خود را کردیم تا کار خود را با رضایت پیش ببریم.

محمد برادران | مدیر جلوه‌های ویژه بصری: اگر اجری و ثوابی از این پروژه‌ها نصیب شده آن را به روح پدرم تقدیم می‌کنم. دوستان هوافضا ماز و موشک را سر صحنه آوردند و در جاهایی که موشک ایستاده بود، واقعی بود. سکانس‌هایی که مربوط به شلیک و پرواز موشک بود کار جلوه‌های ویژه بصری بود. ما کار تخصصی نظامی انجام دادیم و عزیزان هوافضا کنار ما بودند.

آزاده سیفی | بازیگر: در فیلمنامه ما و قصه‌ای که درباره جنگ است، خط داستانی عاشقانه پیش آمده و به نوعی انگیزه قهرمان ما عشق است و برای هدف بالای خود عشق را فدا می‌کند. به این دلیل چنین نقشی را بسیار دوست داشتم.

 

پوستر فیلم خدای جنگ