اطلاعات و نقدهای انیمیشن ژولیت و شاه

اطلاعات کامل چهل و سومین جشنواره فجر ۱۴۰۳

خلاصه داستان انیمیشن ژولیت و شاه

در خلاصه داستان انیمیشن ژولیت و شاه آمده است: ناصرالدین شاه قاجار به دعوت دولت‌مردان اروپایی و به توصیه وزیر اعظم قصد سفر به فرنگ را میکند. وی به دعوت رئیس جمهور وقت فرانسه به تماشای تیاتر رومئو و ژولیت مینشیند و در طول اجرا، یک دل نه صد دل عاشق و دل‌باخته بازیگر نقش ژولیت -جولی- که بازیگری تازه‌کار و جویای نام است میشود. شاه با انگیزه به دست آوردن جولی دستور میدهد تا در طهران تیاتر رومئو و ژولیت به سیاق فرنگی اجرا شود و از جولی و هم‌کلاسی ایرانیاش جمال میرزا دعوت میکند تا برای اجرای نمایش به طهران بیاید. وی به آنها اعلام میکند که خود نیز قصد دارد نقش رومئو را بازی کند. حتی به جمال که کارگردان تئاتر است دستور میدهد تا پایان نمایشنامه را تغییر دهد تا رومئو و ژولیت در پایان نمایش به یک‌دیگر برسند و عاقبت‌به‌خیر شوند. اما این قصد شاه آتش توطئه زنانش و مادرش مهدعلیا را بیدار میکند و جولی را در موقعیت خطرناکی قرار میدهد که دختر دانای شاه -تاج‌السلطنه- به کمک جولی آمده و او را نسبت به شرایط آگاه میکند. در این بین روح شکسپیر برای کمک به جولی و اجرای نمایش با آنان همراه میشود و در پایان جولی با پناه بر آموخته‌های خود و با کمک دختر دانای شاه -تاج‌السلطنه- از این توطئه رهایی پیدا کرده و شاه نیز به اشتباهات خود پی میبرد.

 

نقد و بررسی انیمیشن ژولیت و شاه

این نقد و نوشته‌ها، نظر کوتاه ولی دست‌اولِ منتقدان و نویسندگان سینمایی است؛ شاید بعدها همه چیز تغییر کند! در ضمن، انتشار آن‌ها -لزوما- به معنای تایید فیلیموشات نیست.

نسیم قاضی‌زاده

بهره بردن از حضور سلبریتی ها، موزیسین‌ها و به ویژه خوانند‌ه‌ها و نوازنده‌ها در سینما و به ویژه انیمیشن، یکی از آن کارهایی‌ست که در سالهاست در دنیا جواب داده است. به تبع آن در سینمای ایران نیز، فرمولی که جهانی شده، جواب می‌دهد. ژولیت و شاه علاوه بر جذابیت‌های متعدد بصری و زحماتی که برای آن کشیده شده است، از حضور شماری از خوانندگان پرطرفدار استفاده کرده است. ضمن اینکه نکته اصلی در مموزیکال بودن این انیمیشن است که باعث شده تا حضور خخوانندگان در آن بیش از پیش پررنگ باشد.

اشکان رهگذر که نویسندگی و کارگردانی این انیمیشن را عهده‌دار بوده است، عامدانه تصمیم گرفته تا با استفاده از صداهای آشنایی همچون حامد بهداد، امید نعمتی، بهزاد عمرانی، سپند امیرسلیمانی و غزل شاکری به جانبخشی شخصیت‌هایش کمک کند. هرچند که خوانندگان کمتر شناخته شده نیز در آن به اجرای موسیقی پرداخته‌اند. بهنام جلیلیان که آهنگسازی ژولیت و شاه را انجام داده است، خودش هم در ایین انیمیشن به اجرای موسیقی پرداخته. مهرداد نصرتی که او هم در حوزه آهنگسازی و ترانه‌سرایی فعالیت می‌کند، قطعاتی را خوانده. خواننده جنوبی هادی حدادی که او را بیشتر با ترانه‌های صمیمانه‌اش می‌شناسیم در آخرین ساخته رهگذر قطعه‌ای را خوانده. به این لیست بلندبالا  مهشید کشاورز، رامین عبدالهی، محمد قضات و مهدی تفکری را هم اضافه کنید. البته که نباید حضور امیر عظیمی را هم به عنوان خواننده تیتراژ فراموش کرد که به این گروه پرجمعیت خوانندگاان افزوده می‌شود.

میثم یوسفی، که او را با بسیاری از ترانه‌‌های معروف موسیقی ایران می‌شناسیم ، کار ترانه‌سرایی و مدیریت هنری ترانه‌ها را برعهده داشته است.

نکته جالب درباره موسیقی  ژولیت و َشاه نقش‌های متعددی استت که برای آهنگسازان آن تعریف شده است و نشان از حرفه‌ای گری آن دارد آن هم در حوزه انیمیشن در ایران که جزو مغفولترین‌ها در زمینه استفاده از موسیقی متن است. بهنام جلیلیان آهنگسازی موسیقی ترانه‌ها را انجام داده و و عطا اخگراندوز، آهنگسازی موسیقی متن را. علاوه بر این تقسیم وظایف، باید به محتوای کمدی رمانتیک این اثر نیز اشاره کرد که در زمره ژانرهایی است که موسیقی به صورت خاص روی آن کار می‌کند. علاوه بر این موزیکال بودن این انیمیشن یکی از مزیت‌هایی است که می‌توان برای آن قائل شد و علاوه بر فضای سینما و انیمیشن ایران، به نوعی تجلی موسیقی  پاپ و تلفیقی امروزی موسیقی ایران نیز هست. به اینها بیفزایید حضور بین‌المللی گسترده فیلم را و امکان شنیده شدن صداهای امروزی موسیقی ما در دنیا.

موسیقی انیمیشن یکی از آن فرصت‌هایی است که برای هر آهنگساز و خواننده‌ای به واسطه حضور شخصیت‌ها به شیوه‌ای غیررئال و خیال‌پردازانه شبیه به آرزوست و به آنها آزادی عمل بسیار بالاتری را می‌بخشد تا جهان‌های ویژه‌تری را خلق کنند. از این حیث بهنام جلیلیان که سالها در این زمینه فعالیت کرده است، و عطااخگراندوز که در زمره آهنگسازان جدید سینمای ایران محسوب  می‌شود، توانسته‌اند به خوبی در این راه بدرخشند.

احسان ناظم‌بکایی

بالاخره یک انیمیشن به معنای واقعی انیمیشن به دور از شعارزدگی های مرسوم این دست انیمیشن ها ساخته شد. ژولیت و شاه انیمیشن دو بعدی با گرافیک خوش آب و رنگ و موسیقی مناسب و از همه مهم تر قصه ای درست است. نگاه طنازانه به ناصرالدین شاه قاجار که سینمایی ترین شاه تاریخ ایران است در بستر کاخ گلستان و ترکیبی از هوش و بلاهت برای او نشانه ای از هوشمندی سازندگان است که فضای مخاطب نسل نوجوان امروزی را می شناسند. می دانند نقش ها باید خاکستری باشند و ریتم در کل مسیر حفظ شود. استفاده درست از لهجه ها و شباهت زیاد فضای کار به انیمیشن های کلاسیک قدیمی حس خوبی برای مخاطب ایجاد می کند. نهایتاً ژولیت و شاه را باید انیمیشنی معقول و منطقی دانست.

۳ نکته از فیلم:

• قصه درست را می توان در دوبعد روایت کرد.
• معماری و هویت ایرانی چقدر رنگ دارد.
• چه لزومی به حضور صدای حامد بهداد در نقش مهدعلیا بود؟

احسان طهماسبی

ژولیت و شاه از یک مسیر فکر شده برای عبور از ممیزی‌های روتین محصولات نمایشی بهره گرفته است؛ طراحی شخصیت‌‌های غیرایرانی در مواجهه عاشقانه با شاه شهید و پیگیری داستان دختر فرنگی به بهانه سفر فرنگستان. از این رو تیم اشکان رهگذر وجه جهانی‌تری به داستان و شخصیتهای آخرین انیمیشن خود داده‌اند و شانس حضور در مجامع و جشنواره های جهانی این اثر را به واسطه خلق شخصیت‌هایی با فیزیک، استایل، دیالوگ و رفتارهای مرسوم‌تر‌در دنیای پویانمایی بالاتر برده‌اند.‌

نکته قابل ذکر دیگر ژولیت و شاه، برخی ایرادات در شخصیت‌پردازی و فیلمنامه‌نویسی است که خروجی نهایی اثر را تحت تاثیر قرار داده است.‌ در مجموع در میان انیمیشن‌های سالهای اخیر سینمای ایران، ژولیت و شاه کمدی موزیکال قابل قبولی است که امید است موفقیت‌هایی در بازار جهانی داشته باشد؛ هرچه که از نگاه نگارنده آخرین داستان همچنان بهترین اثر استودیو هورخش است.

۳ نکته از فیلم:

• یکی از نکات مهم مثبت این اثر تیم حرفه ای تولیدکننده آن یعنی استودیو هورخش است. کمپانی که با تولید آثار ارزشمند در حوزه انیمیشن توانسته تاکنون به موفقیت های زیادی دست یابد.
• هرچند که داستان فیلم ساخته ذهن نویسندگان اثر بوده و از نظر تاریخی مستنداتی ندارد، اما میتوان حدس زد که بعد از اکران جهانی این انیمیشن، ناصرالدین شاه و کشورداری عجیبش شهرت جهانی نیز پیدا کند!
• برخلاف بسیاری از پویانمایی‌های سالهای اخیر ترانه‌های ژولیت و شاه از کیفیت بالایی برخوردار بوده و پتانسیل لازم برای در ذهن‌ها باقی ماندن را دارد.

سهام‌الدین بورقانی‌

اغلب کسانی که اهل انیمیشن و کارتون هستند به احتمال زیاد از تماشای «ژولیت و شاه» دلسرد نخواهند شد؛ حضور کاراکتر ناصرالدین شاه و بخشی از دربار قاجار با چاشنی موسیقی سنتی ایرانی و خارجی (گرچه می‌توانست غلبه با فضای ایرانی باشد)، کاراکتر‌هایی با لعاب طنز و روایتی تاریخی از ورود ایران به عرصه‌های تازه هنری و نیم‌نگاهی به مدرنیته از جمله مواردی است به جذابیت آن کمک کرده است.

تلاش سازندگان را برای ارائه فرمی قابل قبول نمی‌توان نادیده گرفت اما برای اثری که در سال ٢٠٢۵ ساخته می‌شود و انبوهی از پلتفرم‌های هوش مصنوعی هم به کمک هنرمندان آمده‌اند، نباید بسیاری از ایرادهای و یا کمبودهای فرمی که دهه‌ها پیش برطرف شده‌اند، روی پرده دیده شود.

در میزانسن شلوغی که دو کاراکتر اصلی در حال گفت‌وگو هستند، گرافیک و جزئیات نور و حرکت‌های فیلم باید هم‌پای آثار روز جهان باشند و به‌عنوان مثال کاراکترهای بک‌گراند فریز نشده باشند. اگرچه «ژولیت و شاه» به‌صورت دوبعدی ساخته شده اما موارد مشابه در سینمای جهان از چنین مشکلی رنج نمی‌برند. همین نکته باعث شده تا علیرغم دقت در تصویرگری، حرکت‌ها آن‌چنان که باید طبیعی جلوه نکنند. از طرفی صدای بخش قابل توجهی از صداپیشه‌ها به‌درستی ضمیمه کاراکترها نشده و مخاطب تا می‌خواهدبه فضای داستانی نزدیک شود حس لازم را نمی‌گیرد و گاهی توقف‌هایی رخ می‌دهد. بخش مهم شخصیت‌پردازی در انیمیشن‌ها بر دوش صداپیشه‌هاست؛ در این فیلم اما خیلی از دیالوگ‌ها در سطع باقی می‌مانند ، انعطاف ندارند و عمقی پیدا نمی‌کنند.

اما به لحاظ محتوایی، «ژولیت و شاه» همچون بسیاری از آثار محبوب این ژانر در کوشیده تا صرفا سرگرم‌کننده نباشد و روایتی از تاریخ را جلو ببرد که در آن ایران در حال تجربه تحولاتی در حوزه هنر و ورود به دوران مدرن هرچند با سرعت اندک است. روایتی عاشقانه و کمیک که سرخوش و پرنشاط جلو می‌رود، از شکل‌گیری تئاتر در ایران می‌گوید و با وجود نقص‌ها و شلوغی برخی سکانس‌ها و رفت و آمد بین جهان ِ ایرانی و غربی اثر، در مجموع مخاطب را همراه خود می‌کند.

٣ نکته از فیلم:

• روایت مقطعی از تاریخ که کمتر به آن پرداخته شده است
• صداپیشه‌ها می‌توانستند بهتر عمل کنند
• تکنیک ساخت انیمیشن می‌توانست به‌روز‌تر و جذاب‌تر باشد

سعیده نیک اختر

امسال در جشنواره چهل و سوم چند انیمیشن داریم که ژولیت و شاه یکی از بهترین آن‌هاست. انیمیشنی دوبعدی که گرافیک خوبی دارد، از چند وجه موفق است. اول گرافیک خوبی دارد، گرافیکی مبنی بر طراحی فانتزی و نقاشی به سبک مینیاتور ایرانی که آن را بومی و دلنشین کرده است. دوم توجه به معماری ایرانی. داستان در کاخ گلستان می‌گذرد کاخی با آینه کاری و کاشیکاری‌های دوره قاجاری که هنوز هم آثارش باقیست و مخاطبی که از کاخ گلستان بازدید کرده باشد با تمام ابعادش آشناست و حتی می‌تواند بگوید در این قسمت کاخ قدم زده و آن را از نزدیک دیده است. نکته سوم توجه به موسیقی ایرانی، شعرهایی به سبک روحوضی قدیم و ملودی های فولکلور که مخاطب ایرانی به گوشش آشناست و بارها آن ها را در گعده های شبانه زمزمه کرده است. اما نقطه قوت انیمیشن، داشتن داستانی منسجم است. چیزی که اغلب انیمیشن ها از داشتن‌اش غافل اند.

داستانی که شروع و پایان و میانه مشخص دارد و تکلیفش با خودش روشن است. داستان در یک برهه پرماجرای تاریخی می‌گذرد و می‌شود کلی حاشیه و حرف و حدیث برایش ساخت. از داستانهای مخوف حرمسرا گرفته تا پادشاهی طولانی پنجاه ساله ناصرالدین شاه که ایران در آن دوره پر است از اتفاق و ماجراهای سیاسی و اجتماعی. اما خوشبختانه نویسنده فیلمنامه به بیراهه نرفته و هیچ دخالت و قضاوتی درباره دربار ناصرالدین شاه نمی‌کند. نه تنها با داستان‌های حاشیه‌ای مخاطب را گمراه نمی‌کند، بلعکس فقط اطلاعاتی را می‌دهد که برای پیشبرد داستان مفید است. ژولیت و شاه یک فیلمنامه نوستالژیک هم دارد. چهره زنان دربار و حرمسرا طعنه‌ای به نقاشی‌های بزرگمهر جسین‌پور می‌زند و زنانی با سبیلهای پرپشت و هیکل‌های فربه، چهره ذهنی ما از زنان آن دوره را تایید می‌کند. از طرفی ناصرالدین شاهی را نشان می‌دهد که عاشق سفر به فرانسه است و عشقش به سینما و تئاتر باعث شده تا پای هنر سینما و تئاتر را به ایران باز کند که مخاطب را به شدت یاد فیلم سینمایی ناصرالدین شاه آکتور سینما ‌می‌اندازد. گرافیک ساده ولی خوش‌رنگ و لعاب انیمیشن و فاکتورهای ایرانی‌اش می‌تواند در گیشه موفق عمل کند.

۳ نکته از فیلم:

• بالاخره یک انیمیشن ایرانی دیدیم
• با تاریخ ایران بیشتر آشنا شویم
• چه لزومی داشت حامد بهداد صداپیشه‌گی کند؟

 

صداپیشگان انیمیشن ژولیت و شاه

حامد بهداد، امید نعمتی، بهزاد عمرانی، سپند امیرسلیمانی، غزل شاکری، بهنام جلیلیان، مهرداد نصرتی، هادی حدادی، مهشید کشاورز، رامین عبدالهی، محمد قضات و مهدی تفکری خوانندگان ترانه‌های این انیمیشن موزیکال هستند که میثم یوسفی، ترانه‌سرایی و مدیریت هنری ترانه‌ها را برعهده داشته است. بهنام جلیلیان آهنگسازی موسیقی ترانه‌ها و عطا اخگراندوز، آهنگسازی موسیقی متن را برعهده داشته‌اند.

همچنین گفتنی است که امیر عظیمی، خواننده تیتراژ «ژولیت و شاه» است.

نصرالله مدقالچی، حامد بهداد، وحید رونقی، ساناز غلامی، شهره روحی، مهدی فضلی، محمد خاوری، میثم عبدی، سمیه الیاسی، مرضیه پورمرشد، سانیا طیبی، ناصر محمدی، کیکاووس شکوهی، علیرضا طاهری، سپهر جمشیدپور، محمدحسین شایسته، متین رسانه، هومان کریمی، حامد علیپور، سجاد رمضان زاده، مهسا دانشور، پرنیان ابریشم‌کش، عرفانه خوش نژاد، پرنیان شادکام، الهه سادات حسینی، سارا برخورداری، محمدحسین موحدی پارسا و فاطمه روحانی از صداپیشگان این انیمیشن سینمایی هستند که امین قاضی مدیریت دوبلاژ را برعهده داشته است.

 

عوامل ژولیت و شاه

دیگر عوامل انیمیشن سینمایی «ژولیت و شاه» عبارتند از: سرپرستان انیمیت: امیرنیما الهی و فرگل قدیمی، سوپروایزر بیتوین: مهسا رحیمی نژاد، سرپرست لی اوت و بک گراند: بابک عامل قریب، سرپرست جلوه‌های ویژه: مهدی شرکت معصوم، سرپرست افکت دو بعدی: مسعود مرادی، سرپرست دسن و رنگ: بهنوش اسماعیلی‌فر، سرپرست کامپوزیت: ابوالفضل سعیدی، مدیر تولید: آزاده محمدی و مشاور رسانه: زهرا نورا نجفی. این انیمیشن تاکنون در جشنواره‌های بین‌المللی متعددی از جمله فانتازیا 2021 و انسی2022 و ۲۰۲۳ معرفی شده و اکنون در بخش رقابتی جشنواره فیلم فجر به نمایش گذاشته خواهد شد.

 

حرف‌های عوامل فیلم در نشست خبری جشنواره فیلم فجر

اشکان رهگذر | کارگردان انیمیشن: گروه ما برای به ثمر نشستن این پروژه حدود شش سال زمان گذاشت. این کار،‌ یک روایت آلترناتیو تاریخی است که عهد ناصری را روایت می‌کند. داستان «رومئو و ژولیت» به هسته اصلی مرتبط است و تصمیم گرفتم این داستان را جایگزین داستان «مارلو» کنم. انیمیشن‌های دو بعدی وارد نسل تازه‌ای شده و به لحاظ هنری کار پیچیده‌ای است. ضمن این که انیمیشن ارجاعات تاریخی‌ای دارد که ما فکر کردیم به صورت نقاشی به شیوه جدیدی این مفاهیم قابل انتقال خواهد بود. من دوست دارم بر شخصیت تاج،‌ دختر پادشاه تاکید کنم که یکی از باهوش‌ترین کاراکترها است و چادر سر می‌کند. این‌طور نبوده که چادر را به‌عنوان ابزار بیان برای چیزی استفاده کنم و خوب و بد بودن کاراکترها را به پوشیدن یا نپوشیدن چادر نمی‌دیدم. تعریف زیبایی و زیبایی‌شناسی در دوران قاجار چیز دیگری بوده است و ما بر أساس همان عکس‌هایی که همه ما از دوران قاجار دیده‌ایم، کاراکتر سازی کردیم. یکی از مهم‌ترین ابزارهای اشاعه فرهنگ برای کودک و نوجوان بدون شک انیمیشن است. نمی‌توان گفت این حوزه تنها یک صنعت است. این حوزه ابزاری فرهنگی به حساب می‌آید و من در هرکاری که انجام می‌دهم تلاش می‌کنم المان‌های فرهنگی را نه به صورت خشک که به‌صورت غیرمستقیم در فیلم بیاورم. در روند تولید «آخرین داستان» من با حامد بهداد درباره این فیلم صحبت کردم. او از من خواست که نقشی را برای او هم در نظر بگیرم و گفت که می‌تواند صدای پیرزن مشهدی را پیاده کند! همان موقع ما یک تست رفتیم و دیدم که چه‌قدر شیرین و بامزه صحبت کرد و همکاری میان ما شکل گرفت. خانم شاکری نیز از طرف تیم موسیقی به ما معرفی شدند. من سال ۸۵ یک انیمیشن کوتاه درباره گربه ناصری ساختم که به همین دوران برمی‌گشت و درباره این دوران کنجکاو بودم. ضمن این که به روایت آلترناتیو تاریخ نیز علاقه داشتم همه این‌ها دست به دست هم داد که من سراغ ساخت این موضوع بروم. خیلی خوب است که در این دوره از جشنواره چهار انیمیشن اکران شده و حتی یک انیمیشن ایرانی در آکادمی اسکار نامزد شده است اما درنهایت باید بدانیم انیمیشن هم مثل دیگر آثار سینمایی اجزای متفاوتی دارد که خوب است برای همه آن‌‌ها جایزه درنظر گرفته شود.

آرمان رهگذر | تهیه‌کننده: نمی‌توان گفت که از خط قرمزها عبور کردیم زیرا ما یک روایت تاریخی را پیش کشیدیم و بر آن مبنا پیش رفتیم. در انیمیشن ما شخصیت دختر شاه را داریم که خیلی مدرن زندگی می‌کند و در تقابل با این کاراکتر، شخصیتی از اروپا داریم که پر از حفره‌های شخصیتی است.

امین قاضی | مدیر دوبلاژ: سعی کردیم برای دوبله‌ از شخصیت‌هایی استفاده کنیم که بچه‌های دو دهه با آن‌ها خاطره دارند. اتفاقی که این‌روزها برای دوبله می‌افتد به‌دلیل ساختار سینما فاجعه‌بار است. مردم دیگر فیلم دوبله تماشا نمی‌کنند و ساختار سانسور هم به‌شکلی است که اعتماد مخاطب به دوبله را سلب می‌کند. اما در زمینه انیمیشن هنوز خیلی از افراد دوست دارند این گونه سینمایی را به‌صورت دوبله ببیند.

امیرنیما الهی | انیماتور:‌ من فکر می‌کنم این انیمیشن به لحاظ شیوه انیمیت، با دیگر آثار انیمیشنی که در ایران ساخته شده‌اند متفاوت است. انیماتور خوب در کار دو بعدی هم وظیفه طراحی را برعهده می‌گیرد و هم باید بازیگردانی، ‌دینامیک و حرکت را بداند. ما برای خیلی از صحنه‌های کار، مثل صحنه‌ای که کاراکترها داخل کافه‌ای در پاریس نشسته بودند، خودمان شروع به بازی کردن صحنه در استودیو می‌کردیم و الهام می‌گرفتیم تا حرکت و اکت کاراکترها طبیعی باشد. حتی در پنجاه درصد موارد هنگام انیمیت کردن دیالوگ‌ها را می‌گوییم و می‌شنویم تا کار بهتری بسازیم.

مهدی شرکت معصوم | سرپرست جلوه‌های ویژه سه‌بعدی:‌ پلان‌های این انیمیشن بسیار پرکار هستند و نیاز بود که فضای سه بعدی به کمک کار بیاید بدون این که سه بعدی بودن کار مشخص شود.

بابک قریب، سرپرست بک‌گراند و لی‌اوت: حدود هفتاد تا هشتاد درصد این کار در کاخ اتفاق می‌افتد. ما برای این که از پس کار بربیاییم تصمیم گرفتیم معماری داخلی کاخ را داخل برنامه بسازیم و براساس استوری بوردی که کشیدیم، دوربین‌ها را قرار داده و فیلمبرداری کنیم. کاراکترهای این پروژه با فضای معماری در ارتباط هستند.

 

پوستر انیمیشن ژولیت و شاه