درباره سهم کم عاشورا از سینما و تلویزیون ایران | برخیز که شور محشر آمد..‌‌.

چطور با وجود اهمیت و نفوذ پررنگ واقعه کربلا در فرهنگ شیعی، هرسال شاهد پخش چند فیلم و سریال ثابت هستیم؟ چرا سهم واقعه عاشورا از سینما و تلویزیون ایران کم است؟

بار دیگر محرم از راه رسید و تلویزیون چاره‌ای جز پخش چندباره مختارنامه ندارد؛ تا قبل از سریال عظیم داوود میرباقری هم نمایش روز واقعه روال جاری تلویزیون در روز عاشورا بود. جای سوال دارد که چطور با وجود اهمیت و نفوذ پررنگ واقعه کربلا در فرهنگ شیعی و مناسبات اجتماعی معاصر مردم ایران و همچنین با توجه به اینکه در تمام این سال‌ها بودجه در نظر گرفته‌شده برای تولید برنامه‌های مناسبتی مرتبط کم نبوده، هرسال شاهد پخش چند فیلم و سریال ثابت هستیم؟

برای یافتن پاسخ لازم است که از زاویه‌ای دیگر به سینمای ایران و جهان نگاه کنیم و به همین دلیل با فیلیمو شات همراه باشید.


واقعه عاشورا در آثار سینمایی و تلویزیونی


بیایید یک مقایسه کنیم؛ مثلا در تمدن غرب که بر پایه مسیحیت بنا شده و به هر حال روایت مصلوب شدن مسیح (ع) در آن نقطه پیوندی بین فرقه‌های گوناگون است، تاکنون چند فیلم درباره مسیح ساخته شده؟ احتمالا تعداد آثار قابل اعتنا انگشت‌شمار‌ است و اولین عناوینی که شاید به ذهن برسد، فیلم مصائب مسیح، آخرین وسوسه مسیح، بزرگترین داستان عالم و انجیل به روایت متی باشد که هر کدام رویکرد متفاوتی را در پرداخت به سوژه دنبال کرده‌اند. اما چند فیلم و سریال را به یاد می‌آورید که در آن ردپای باورها و آموزه‌های مسیحی دیده نشود؟! از آثار شاخص فرهنگ عامه بگیرید مانند انتقامجویان، اسپایدرمن ۲، روبوکاپ و لاست که به شکل‌های مختلف ایده تصلیب‌ را بازآفرینی کرده‌اند تا بی‌شمار اثر که در قالب انواع و اقسام روایت از  گفتمان مسیحیت جان گرفته‌اند. فراتر از قصه، باور و فلسفه است که در دل سینما نشر پیدا می‌کند.

نمایی از فیلم رستاخیز

این دقیقا همان دلیل اصلی سهم کم واقعه کربلا در میان آثار ایرانی است. البته که باید چند عامل را در نظر گرفت. اول حساسیت‌ها و محدودیت‌هایی است که باعث شده تا همه به سمت چنین موضوع بزرگ و مهمی نروند؛ برای مثال، خود روز واقعه به صرف نوشته شدن توسط بهرام بیضایی حدود یک دهه طول کشید تا به ساخت برسد، فیلم روز رستاخیز بعد از یک دهه هنوز رنگ پرده را ندیده و سریال امام حسین (ع) بیست قبل در همان مرحله پیش از تولید متوقف شد.

رویکرد کلی و غالب در فرهنگ ما نسبت به کربلا سوگوارانه است و با چنین نگاهی نباید انتظار داشته باشیم هر ساله آثار جدیدی به تولید برسند، تازه هر بار با تحلیل و قرائتی نو و متفاوت که از نظر معرفتی هم برای مخاطب خود در پیوند با امور و مسائل روز واجد معنا و مفهوم باشد. در بحث پرداختن به سوگواری محرم در قالب یک آیین اجتماعی هم عموما وقتی صحبت از تولید یک اثر معاصر با موضوع محرم و کربلاست، قصه‌هایی را شاهد هستیم که در حاشیه رویدادهای محرم اتفاق می‌افتند و زمینه‌ساز برخورد شخصیت‌ها با مناسک این آیین و تحول آن‌ها طی این آشنایی است. در نتیجه، همواره پوسته آیین یک سوگواری اهمیت بیشتری برای سینماگران ایرانی داشته است. در حالی که  بیرون کشیدن مفهوم و بازنمایی آن در قالب یک داستان و روایت پویا و معاصر، رویکرد معناشناسانه متفاوتی را می‌طلبد، چیزی که در سینما و حتی ادبیات و نمایش ایران حلقه مفقوده است و هنوز با تبیین یک کهن‌الگوی دراماتیک مبتنی بر مبنای جاری در این فاصله داریم.

مروری بر فیلم‌ها و سریال‌های ماندگار با موضوع محرم

نمایی از فیلم رستاخیز ساخته احمدرضا درویش

بر همین اساس، مهم‌تر از ساخته شدن نمونه‌های دیگری از مختارنامه و روز واقعه، نیازمند خلق آثاری هستیم که پیام و معنای واقعه کربلا در آن‌ها درک و بازنمایی شده باشد و رسیدن به چنین مرحله‌ای بیش از سفارش برای تولید، نیازمند مطالعه و شناخت از سوی مولفان است. اتفاقی که شاید در عرصه ادبیات معاصر تا حدودی قابل رویت باشد اما در سینما و تلویزیون امروز ایران با آن فاصله داریم.

دل بی تاب به روایت پردیس پورعابدینی


ممکن است به این مطلب‌ها نیز علاقه‌مند باشید

نظر شما چیست؟

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه نظرتان را با ما در میان می‌گذارید، خوشحالیم