این بار بین آثار غیرایرانی بهترین دوبلور تاریخ سینمای ایران

بهترین دوبله های خارجی منوچهر اسماعیلی

حالا نزدیک به ۲ هفته از درگذشت افتخار دوبله ایران گذشته. منوچهر اسماعیلی طبق وصیت خودش در کرج دفن و آن صدای جواهرنشانش تا ابد به صورت فیزیکی خاموش شد. با این وجود خوشبختانه این صدا همچنان و تا زمان برقراریِ جهان، روی صدها فیلم جاری خواهد بود و هر وقت یکی از آثار فاخر دوبله‌شده سینمای جهان یا ایران را تماشا کنیم، بر صاحب آن صدای یگانه درود می‌فرستیم.

هفته پیش از بهترین آثار استاد در سینمای ایران گفتیم و حال می‌خواهیم درباره کارهای غیرایرانی‌اش صحبت کنیم. این شما و این ۵ دوبله شاهکار منوچهر اسماعیلی در فیلم های خارجی تاریخ سینما.

بهترین دوبله های منوچهر اسماعیلی در فیلم های ایرانی

مردی برای تمام فصول | ۱۹۶۶ | A Man For All Seasons

داستان زندگی «سر تامس مور» سرشار از درام است و هنوز پس از گذر چند صد سال از مرگ او، بسیاری این سیاستمدار، حقوق‌دادن و فیلسوف قرن شانزدهم را برترین شخصیت تاریخ انگلستان قلمداد می‌کنند. سال ۱۹۶۶ «فرد زینه‌مان» تصمیم گرفت فیلمی تاریخی براساس وقایع زندگی مور بسازد و با وسواس فراوان سرانجام «پل اسکافیلد» را برای ایفای نقش حساس مور انتخاب کرد. غول‌های دیگری نظیر «اورسون ولز» و «رابرت شاو» هم در فیلم بازی می‌کردند و مدیریت دوبلاژ آن کاری بس حساس بود.

تامس مور مردی بود بلندپرواز، بسیار باهوش، خوددار و اخلاق‌مدار که مستقیما با ۲ بال قدرت کشور یعنی دربار و کلیسا مستقیما در ارتباط بود. جاری کردن تمام این ویژگی‌ها در یک کاراکتر، آن‌هم فقط از طریق صدا و لحن کار طاقت‌فرسایی بود که اسماعیلی با قدرت و ظرافت آن را انجام داد و برای همین هم بسیاری از منتقدان، کار او در مردی برای تمام فصول را بهترین اثری که اسماعیلی از خودش به‌جای گذاشته می‌خوانند.

فیلم سرشار از دیالوگ است. تعداد صحنه‌های آن که درش دیالوگ نیست به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد. اسماعیلی مدام باید بین زیرکی، تحکم، طنازی و گاهی استیصال و خشم کاراکتر لایی بکشد و از صحنه‌های نفس‌گیری مانند سکانس دادگاه سربلند بیاید بیرون. چه باورتان بشود چه نه، چه این سخن را اغراق تصور کنید یا نه، کار اسماعیلی حتی از بازیگر اصلی فیلم «پل اسکافیلد» هم در شکل‌دهی به شخصیت تامس مور برتر است. باور نمی‌کنید؟ هر ۲ نسخه زبان اصلی و دوبله فیلم را تماشا کنید.

تماشای فیلم مردی برای تمام فصول

بن هور | ۱۹۵۹ | Ben-Hur

یک فیلم تاریخی سترگ و پرهزینه با شخصیت‌های زیاد و پیچیده آمده زیر دست‌تان و باید آن را دوبله کنید؟ مهم‌ترین شخصیت فیلم را بسپرید به منوچهر اسماعیلی و خیال‌تان راحت باشد که تمام بار فیلم را بر دوش خواهد کشید.

قصه بن-هور قصه آشنایی است: قصه انتقام. «جودا بن-هور» یک شاهزاده یهودی است که به دلیل یک توطئه به شکلی ناجوانمردانه دستگیر می‌شود و او را به بردگی می‌فروشند و حالا بعد از گذشت سال‌ها و تحمل رنج‌های زیاد، باید بازگردد و انتقام خودش و خانواده‌اش را از توطئه‌گران بگیرد. استاد در چند فیلم جای «چارلتون هستون» حرف زده و حاصل کارش همواره عالی بوده است. مهم‌ترین ویژگی اسماعیلی در دوبله فیلم‌های هستون، تلاش بی‌نظیرش برای شبیه‌سازی لحن و صدای هستون است. این تلاش در فیلم «ال‌سید» به صدایی محکم و خشن منجر شده و در بن‌-هور به صدایی غالبا آرام و همراه با تولید یک لهجه کم‌رنگ یهودی که بعدها در سینمای ایران به یک استاندارد برای دوبله یا حتی بازی در نقش یهودی‌ها تبدیل شد!

نکته جذاب دوبله این فیلم تنها حضور اسماعیلی نیست، «چنگیز جلیلوند» دیگر ستاره درخشان دوبله ایران هم در این فیلم کنار اسماعیلی ایستاده تا با هم اثر درخشان دیگری مانند «بیلیاردباز» خلق کنند.

 چارلتون هستون در فیلم بن هور

سلطان کمدی | ۱۹۸۲ | The King of Comedy

تعداد کارهای خوب اسماعیلی آن‌قدر بالاست که خیلی سریع می‌توان ۱۰ فیلم تاریخی او را به عنوان بهترین کارهایش معرفی کرد و خلاص. اما تلاش کردیم این فهرست منحصر به ژانر خاصی نباشد و در کنار کارهای تاریخی، گریزی هم به کاراکترهای متفاوتی که اسماعیلی خرق کرده بزنیم.

«سلطان کمدی» تنها فیلم کمدی کارنامه «مارتین اسکورسیزی» است. اسکورسیزی که کارش را با آثار خشن گنگستری و خیابانی مربوط به نیویورک شروع کرده بود، با شروع دهه ۸۰ تصمیم گرفت از خشونت محض فاصله بگیرد و اثری متفاوت بسازد که یکی از مهجورترین آثار کارنامه اوست. فیلم داستان زندگی یک استندآپ کمدین خل‌وضع و ساده‌دل به نام «روپرت پاپکین» است که سودای تبدیل شدن به «جری لوئیس» و اجرای زنده در تلویزیون را دارد و وقتی تلاشش از راه‌های معقول به نتیجه نمی‌رسد، با همراهی یک طرفدار مونث و پریشان‌حال جری لوئیس سعی می‌کنند لوئیس را بدزدند تا هم زن به وصالش برسد و هم روپرت به رویای اجرای زنده در تلویزیون.

چهره‌ها از نمای فیلیموشات

به گفته «رابرت دنیرو» بازیگر نقش اول فیلم، بازی در این نقش بسیار سخت بود. اولا دنیرو پس از سال‌ها باید از قالب همیشگی خشنش خارج می‌شد و نقش طنازانه و لطیفی را ایفا می‌کرد، ثانیا فیلم یک مونولوگ بسیار طولانی استندآپ کمدی داشت که باید در یک برداشت گرفته می‌شد و دنیرو علاوه بر حفظ چند صفحه متن کمدی، باید راکورد بازی‌اش را هم حفظ می‌کرد.

حالا تصور کنید کار دوبلور برای دوبله چنین نقشی چقدر سخت است. دنیرو در آن زمان هنوز دوبلور ثابتی (بهرام زند) در ایران نداشت و قبلا «خسرو خسروشاهی» (در راننده تاکسی) و چنگیز جلیلوند (در گاو خشمگین) جای او صحبت کرده بودند. حال اسماعیلی می‌بایست دنیرویی کاملا جدید برای مخاطب ایرانی خلق کند. «ناصر طهماسب» یک‌بار در مصاحبه‌ای درباره دوبله گفته بود آدمی که بامزه نیست، نمی‌تواند کار جدی خوب انجام دهد (نقل به مضمون). اسماعیلی در بسیاری از آثارش نشان داده که برخلاف ظاهر همیشه جدی و محکمش، در بامزگی چیره‌دست است و تیپ‌های بامزه زیادی هم خلق کرده. او در سرتاسر سلطان کمدی می‌کوشد تا شیرین‌عقلی و بامزگی نسبی پاپکین را با خلق صدایی دستپاچه و لحنی که اعتماد به نفس کاذب از سرتاپایش می‌بارد نشان دهد و الحق که مثل همیشه در کارش موفق است!

مونولوگ اجرای زنده پاپکین در پایان فیلم را ببینید، اسماعیلی این سکانس را بدون قطع و یک‌جا دوبله کرده است.

تماشای فیلم سلطان کمدی

پیتر فالک | ستوان کلمبو

در ادامه سیر در کارنامه متنوع اسماعیلی، سری هم بزنیم به یکی از عجیب‌ترین مخلوقاتش که پیرو ادعای سطور قبلی، ثابت می‌کند که استاد تا چه اندازه در تیپ‌سازی منعطف و هم حتی پایه بوده است! ۲ بازیگر/شخصیت هستند که اگر دوبله فارسی‌شان به شکلی که خلق شده نبود، بعید بود محبوبیت‌شان در کشور به میزانی که الان هست باشد.

یکی جری لوئیس با دوبله بامزه حمید قنبری و یکی پیتر فالک (در نقش ستوان کلمبو) با صداپیشگی منوچهر اسماعیلی. جالب است که قنبری و اسماعیلی هردو این تیپ‌ها را به سینمای ایران هم کشاندند و قنبری آن را روی «منصور سپهرنیا» گذاشت و اسماعیلی تیپ کلمبو را روی «رضا بیک‌ایمانوردی.»

برگردیم سر خود کاراکتر. در روزگار فعلی که زیرنویس باعث شده تا با لحن و بیان واقعی بسیاری از بازیگران فیلم‌های قدیمی تاریخ سینما مواجه شویم، احتمالا خود دوبله در بهترین شکلش هم خیلی کار جالبی به نظر نمی‌رسد. مثلا وقتی زیرنویس باب شد فهمیدیم که صدای خش‌دار آل پاچینو در بسیاری از فیلم‌هایش چقدر با صدای مونوتن و نرم «خسرو خسروشاهی» فرق دارد. از این منظر شاید کاری که اسماعیلی با تیپ پیتر فالک کرده را شاید نتوان به لحاظ هنری ارزشمند دانست، اما باید این حرکت را در ظرف زمان سنجید و دانست که اتفاقا اسماعیلی چقدر خوب توانسته نوع حرف زدن خل‌خلی فالک را ایرانیزه و جاودانه کند!

این تفاوت شاید امروز توی ذوق بزند، اما به‌هرحال در آن زمان طرفدار داشت و تعداد زیادی از هموطنان را شیفته سینما کرد.

ستوان کلمبو

محمد رسول‌الله / پیام | ۱۹۷۶ | The Message

اسماعیلی بارها در آثار مختلفی نظیر «باراباس»، «جاده»، «گوژپشت نتردام»، «پیرمرد و دریا»، «گروگان» و … جای «آنتونی کویین» حرف زده و او را می‌توان دوبلور بلامنازع کویین در ایران دانست. جنس صدای محکم، لحن مطمئن و عمیق و نفوذ کلام او، با چهره و صدای اصلی کویین تناسب بسیار زیادی داشت و برای همین شنیدن صدای کویین به فارسی جز با صدای منوچهر اسماعیلی برای مخاطب ایرانی قابل تصور نبود.

در بین مجموعه‌ای از بازی‌های کویین که به فارسی دوبله شده، حضور او در نقش «حمزه» عموی پیامبر در فیلم محمد رسول‌الله (با نام اصلی «پیام») به دلیل زمینه مذهبی آشنای فیلم برای ایرانی‌ها و به خاطر بارها پخش این ساخته به‌یادماندنی «مصطفی عقاد» در تلویزیون ایران به مناسبت‌های مختلف، بیشتر از همه در ذهن ما نقش بسته است.

حمزه فردی است مصمم و متعصب روی خانواده‌اش و به جنگجویی و بی‌باکی مشهور است. سر نترسی دارد و برای هر شجاعتی قبل از همه داوطلب است. اسماعیلی هم که جنس صدایش انگ چنین شخصیت‌هایی است، شاید با نزدیک‌ترین صدا و لحن به لحن و صدای اریجینال خودش جای کویین حرف زده و به همین خاطر هم است که صدای بی‌همتای او در این فیلم، معیار شناخت اوست و بلافاصله نامش را در ذهن مخاطبی که چندان با دوبلورها آشنایی ندارد هم تداعی می‌کندفیلم محمد رسول الله

تماشای آنلاین فیلم‌های منوچهر اسماعیلی

نظر شما چیست؟

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه نظرتان را با ما در میان می‌گذارید، خوشحالیم