banner header desktop fajr
مروری بر مخاطبان آثار داریوش مهرجویی در سینمای پس از انقلاب

تصویرگر چیره‌دست سرگشتگی‌ها

امروز تولد این کارگردان شهیر سینمای ایران است

داریوش مهرجویی ۱۷ آذر سال ۱۳۱۸ در تهران به دنیا آمد. «اجاره نشین‌ها» و «هامون» در نیمه دوم دهه شصت، «سارا» و «لیلا» در دهه هفتاد و «مهمان مامان» و «سنتوری» از پربیننده‌ترین آثار داریوش مهرجویی طی بیش از ۵۰ سال فعالیت سینمایی است. به بهانه سالروز تولد او مروری آماریم داریم بر تعداد مخاطبان آثار وی در سینمای پس از انقلاب.

وقتی داریوش مهرجویی به ایران بازگشت

داریوش مهرجویی پس از ساخت شش فیلم «الماس ۳۳»، «گاو»، «آقای هالو»، «پستچی»، «دایره مینا» و «مدرسه‌ای که می‌رفتیم» که در سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۹ تولید شدند به فرانسه مهاجرت کرد و پس از ۵ سال بار دیگر به ایران برگشت و در سال ۱۳۶۵ کمدی اجتماعی اجاره نشین‌ها را ساخت. این اثر پرفروش‌ترین فیلم سال شد اما در جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال با ۳۰۵۱۳۹۰ بیننده در رتبه دوم قرار گرفت.

«بگذار زندگی کنم» ساخته شاپور قریب که در شهرستان‌ها نسبت به تهران مخاطب بیشتری داشت گوی سبقت را از «اجاره نشین‌ها» ربود و موفق شد با وجود اینکه میانگین بهای بلیتش حداقل ۲ تومن از «اجاره نشین‌ها» کمتر بود، بیننده‌های بیشتری نسبت به فیلم مهرجویی داشته باشد. این فیلم حتی در اکران دومش در سال ۱۳۶۷ هم با بیش از یک میلیون بیننده -بالاتر از «اجاره نشین‌ها»- در رتبه چهارم جدول پرمخاطب‌ترین فیلم‌های سال ایستاد.

مهرجویی حین اکران اجاره نشین‌ها که هم در پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر و هم نزد نویسندگان و منتقدان سینمایی جایگاه ویژه‌ای برای خود کسب کرده بود، دست به کار ساخت شیرک شد. فیلمی درباره کودکان و نوجوانان با تهیه‌کنندگی مسعود کیمیایی که آن سال در تدارکات ساخت فیلم «سرب» بود. «شیرک» در جشنواره ششم فیلم فجر به موفقیت نسبی دست پیدا کرد و با اینکه نتوانست به اندازه «اجاره نشین‌ها» مخاطب جذب کند اما به عدد ۵۸۲۴۱۵ بیننده رسید و در جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال ۱۳۶۷ در رده سی و دوم ایستاد. این میزان مخاطب برای فیلمی در اکران سال ۱۴۰۰ شاید خیلی قابل قبول باشد اما همانطور که از رتبه فیلم مشخص است آن زمان این میزان جذب مخاطب به نوعی شکست تجاری به حساب می‌آمد. در سال ۱۳۶۷ فیلم «کانی مانگا» (سیف الله داد) با بیش از سه و نیم میلیون مخاطب با اختلافی فاحش نسبت به فیلم‌های «پرنده کوچک خوشبختی» (پوران درخشنده) و «هراس» (شهریار بحرانی) در صدر جدول پربیننده‌ترین‌های سال قرار گرفت.

کارنامه داریوش مهرجویی

استقبال مخاطب از هامون

هامون در سال ۱۳۶۸ خلق شد و هم در جشنواره فیلم فجر، هم در نزد نویسندگان و منتقدان و هم پیش مخاطبان با استقبال فراوان مواجه شد. فیلم ماندگار داریوش مهرجویی یک میلیون و ۵۴۷ هزار و ۸۲۵ مخاطب داشت و در رده یازدهم جدول فروش سال ۱۳۶۹ قرار گرفت. استقبال از سینما در اولین سال‌های پس از جنگ آنقدر زیاد بود که «هامون» با این رقم جذب مخاطب، حتی جزو ده فیلم پرمخاطب سال هم قرار نگرفت! در آن سال «خواستگاری» (مهدی فخیم زاده) با رقم عجیب و غریب ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار مخاطب و با ۶۰۰ هزار بیننده بیشتر نسبت به «دزد عروسک‌ها» (محمدرضا هنرمند) صدرنشین جدول پرمخاطب‌ترین‌ها بود.

مهرجویی در همین سال فیلم مدرسه‌ای که می‌رفتیم را پس از گذشت ۱۰ سال از تولیدش بر پرده سینماها داشت. فیلمی که در ژانر کودک و نوجوان دسته بندی شد و حدود ۸۰ هزار نفر بیننده داشت و رتبه ۱۱۹ جدول پرمخاطب‌ترین فیلم‌های سال را به دست آورد.

 

رنج بانویی که دیر دیده شد

مهرجویی پس از کسب موفقیت برای «هامون» فیلم بعدی‌اش را با نام «بانو» با نیم نگاهی به «ویریدیانا»ی لوئیس بونوئل و البته اتفاقی که برای همسر سابقش «فریار جواهریان» رخ داده بود، در سال ۱۳۷۰ کارگردانی کرد. فیلمی که در آستانه حضور در دهمین جشنواره فیلم فجر توقیف شد و این عدم نمایش تا سال ۱۳۷۷ ادامه یافت. توقیفی که باعث شد حداقل سه نقش آفرینی متفاوت و درجه یک فیلم دیده نشود: عزت الله انتظامی (قربان سالار)، گوهر خیراندیش (هاجر) و بیتا فرهی (بانو).

استقبال از سینما در اولین سال‌های پس از جنگ آنقدر زیاد بود که «هامون» با بیش از یک میلیون و نیم مخاطب، حتی جزو ده فیلم پرمخاطب سال هم قرار نگرفت!

بانو در گیشه چندان موفق نبود و تنها ۲۹۸ هزار مخاطب را روانه سالن سینماها کرد و در رتبه ۲۴ جدول پرمخاطب‌ترین فیلم‌های سال ایستاد. در سالی که «مرد عوضی» (محمدرضا هنرمند) با رقم سه میلیون و هشتصد هزار نفر بیننده با فاصله‌ای بسیار از رتبه دوم بر صدر جدول پرمخاطب‌ترین‌ها تکیه زده بود.

 

نیکی کریمی و داریوش مهرجویی؛ ترکیب برنده

اما برگردیم به سال ۱۳۷۱ که مهرجویی با آگاهی از توقیف «بانو» فیلم دیگری را جلوی دوربین برد: «سارا» با اقتباسی از نمایشنامه «خانه عروسک» نوشته هنریک ایبسن. با نقش آفرینی تحسین برانگیز نیکی کریمی که با فیلم «عروس» یک شبه ره صدساله رفته بود و با این فیلم به جایگاه ویژه‌تری دست یافت. سارا که هم در یازدهمین دوره جشنواره و هم در نزد نویسندگان و منتقدان با استقبال فراوان مواجه شده بود، در سال ۱۳۷۲ به نمایش درآمد و نزدیک یک میلیون و ۲۰۰ هزار تماشاگر را به سالن‌های سینما کشاند. «سارا» در سالی که «افعی» (محمدرضا اعلامی) با بیش از ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار بیننده و با اقتدار رتبه اول جدول پربیننده‌ترین‌های سال را از آن خود کرده بود و فیلم‌های «قافله» (مجید جوانمرد)، «از کرخه تا راین» (ابراهیم حاتمی‌کیا) و «هنرپیشه» (محسن مخملباف) از پربیننده‌ترین‌های سال بودند در رتبه نهم جدول پربیننده‌ترین فیلم‌ها قرار گرفت.

پری دو سال پس از «سارا» و باز هم با نیکی کریمی و باز هم با اقتباس ساخته شد: برداشتی آزاد از رمان «فرانی و زویی» نوشته جروم دیوید سالینجر. علی مصفا غافلگیری فیلم بود و شکیبایی که در دو نقش بازی کرده بود در هر دو خوش درخشید. «پری» که سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی، بهترین فیلمبرداری (علیرضا زرین‌دست) و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (علی مصفا) را در تالار افتخاراتش می‌دید، در سال ۱۳۷۴ روی پرده سینماها چندان موفق نبود. جذب تنها ۵۷۶ هزار بیننده حاصل اکران فیلم بود که «پری» را در رتبه بیست و نهم جدول پرتماشاگرترین‌های سال قرار داد.

 

لیلا و درام خانوادگی درباره نازایی

باز هم اقتباس و اینبار برداشت آزادی از رمان «لیلا» نوشته مهناز انصاریان (بازیگر نقش ماه منیر در فیلم «می‌خواهم زنده بمانم» ساخته ایرج قادری). «لیلا حاتمی» نقش اول فیلمی بود که حین ایفای نقش در این اثر داریوش مهرجویی، پدرش علی حاتمی را از دست داد.

لیلا که سال ۱۳۷۵ ساخته شد، هم در جشنواره پانزدهم با استقبال داوران و نویسندگان و منتقدان مواجه شد و هم در زمان اکران (۱۳۷۶) در جذب تماشاگر موفق بود. بیش از یک میلیون بیننده به تماشای لیلا نشستند و این فیلم در سالی که «آدم برفی» پس از ۳ سال توقیف و در حالی که نسخه ویدئویی آن طی این مدت دست به دست کل ایران را گشته بود، موفق شده بود ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار بیننده را به سالن‌های سینما بکشاند، در رتبه پنجم جدول پرمخاطب‌ترین فیلم‌های سال قرار گرفت و پربیننده‌ترین فیلم خانوادگی آن سال لقب گرفت.

آثار داریوش مهرجویی

۴ فیلم و تنها ۶۰۰ هزار مخاطب در ۶ سال!

۴ فیلم داریوش مهرجویی پس از موفقیت «لیلا» در گیشه تا سال ۱۳۸۳ با شکست تجاری مواجه شدند؛

«بانو» (پس از ۷ سال توقیف) و «درخت گلابی» در سال ۱۳۷۷ اکران شدند و مجموعا ۴۰۰ هزار نفر بیننده داشتند. درخت گلابی که باز هم اقتباس بود و این‌بار از داستان کوتاهی به همین نام نوشته گلی ترقی، یکی از بهترین فیلم‌های جشنواره شانزدهم فیلم فجر بود و با این فیلم گلشیفته فراهانی در حالی که تنها ۱۶ سال داشت و سیمرغ بلورین بهترین بازیگر بخش جدید بین‌الملل را از آن خود کرد، به سینمای ایران معرفی شد.

مخاطبان پس از تماشای «میکس» جلوی سینما صحرا شعار «مهرجویی حیا کن، فیلمسازی رو رها کن» سر می‌دادند. این فیلم در سال ۱۳۷۹ اکران شد و تنها ۱۳۹ هزار نفر تماشاگر داشت

میکس فیلم سینمایی بعدی مهرجویی است که در گیشه موفق نبود. این فیلم در هجدهمین جشنواره فیلم فجر با نارضایتی طرفداران مهرجویی مواجه شد. مخاطبان پس از تماشای «میکس» جلوی سینما صحرا شعار «مهرجویی حیا کن، فیلمسازی رو رها کن» سر می‌دادند. این فیلم در سال ۱۳۷۹ اکران شد و تنها ۱۳۹ هزار نفر تماشاگر داشت. فیلمی که بیشتر، اهالی سینما را خوش آمد تا یک تماشاگر عادی را و همچنان یک خسرو شکیبایی جذاب داشت و یک حضور کوتاه درخشان از لیلا حاتمی.

مهرجویی در سال ۱۳۸۰ با تاثیرپذیری از خودسوزی دختران ایلامی که موضوع روز بود، «بمانی» را ساخت. فیلمی که سال ۱۳۸۱ اکران شد و ۷۳ هزار بیننده داشت، هم نزد منتقدان و هم نزد تماشاگران یک شکست خورده تمام عیار بود. شاید پس از بیست سال تنها حضور کوتاه و تحسین برانگیز حبیب رضایی در این فیلم به یاد مانده باشد. فیلمنامه «بمانی» نوشته وحیده محمدی‌فر بود که در فیلم «لیلا» در نقش کوتاهی ظاهر شده بود و در نگارش فیلم کوتاه «دختردایی گمشده» (۱۳۷۷) مهرجویی را همراهی کرده بود. حضور وحیده محمدی‌فر در زندگی داریوش مهرجویی فعالیت سینمایی این کارگردان بزرگ سینمای ایران را وارد مسیر متفاوتی کرد. کارنامه سینمایی داریوش مهرجویی به شکل کاملا محسوسی به قبل و بعد از فیلم «لیلا» تقسیم می‌شود. وحیده محمدی‌فر از «دختردایی گمشده» تا به امروز در نگارش فیلمنامه‌های داریوش مهرجویی سهم بسزایی داشته است.

گلشیفته فراهانی در فیلم درخت گلابی داریوش مهرجوییبازگشتی با شکوه با مهمان مامان

مهرجویی پس از شکست تجاری چهار فیلم، بار دیگر سراغ اقتباس رفت. این‌بار داستانی از هوشنگ مرادی کرمانی منبع مهرجویی شد و «مهمان مامان» شکل گرفت. فیلمی که هم دل منتقدان را به دست آورد و هم در گیشه سربلند بود.

مهمان مامان با نقش آفرینی‌های درجه یک بازیگران اصلی‌اش به خصوص گلاب آدینه، حسن پورشیرازی، پارسا پیروزفر، نسرین مقانلو و امین حیایی در گیشه به شدت موفق بود و با بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در رتبه پنجم جدول پربیننده‌های سال ۱۳۸۳ ایستاد و بار دیگر نام مهرجویی سر زبان‌ها افتاد. در آن سال فیلم «مارمولک» ساخته کمال تبریزی با اینکه تنها چهار هفته بر پرده سینماها بود توانست حدود یک میلیون و هفتصد هزار بیننده را به سالن سینماها بکشاند و پس از کمدی «کما» (با نزدیک به دو میلیون مخاطب) دومین فیلم برتر جدول پرتماشاگرترین‌های سال قرار گیرد.

 

سنتوری؛ فیلمی که هیچگاه رنگ پرده را ندید

داریوش مهرجویی ۳ سال بعد هم با فیلم جنجالی «سنتوری» همچنان بر سر زبان‌ها بود. «سنتوری» در جشنواره بیست و پنجم فیلم فجر سیمرغ بلورین فیلم منتخب تماشاگران را به صورت مشترک با فیلم «اخراجی‌ها» به دست آورد. این جایزه نشان می‌داد که «سنتوری» در اکران می‌تواند به شدت موفق باشد. حضور درخشان بهرام رادان که سیمرغ بلورین جشنواره را یدک می‌کشید و همچنین گلشیفته فراهانی و صدای محسن چاووشی نوید یک فیلم رکوردشکن در گیشه را می‌داد که متاسفانه ۳ روز مانده به اکران عمومی، توقیف شد و ۴ سال بعد در سال ۱۳۸۹ سر از شبکه نمایش خانگی درآورد. این فیلم اگر اکران می‌شد قطعا یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های سال اکران خود می‌شد. اتفاقی که البته در شبکه نمایش خانگی افتاد و سی‌دی و دی‌وی‌دی‌های فیلم با استقبال بی نظیر مخاطبان روبرو شد.

تماشای آنلاین فیلم های داریوش مهرجویی

چهار فیلم و دیگر هیچ؛ نارنجی پوشی که دیده شد

مهرجویی پس از ماجراهای «سنتوری» و پس از ۴ سال خانه نشینی در سال ۱۳۸۹ فیلمی ساخت به نام «آسمان محبوب» که نه محبوب منتقدان شد و نه محبوب طرفداران دو آتیشه مهرجویی. فیلم هیچگاه رنگ پرده را ندید و سرنوشتی همچون «سنتوری» پیدا کرد و پس از ۴ سال ساخت در سال ۱۳۹۳ بی سرو صدا به شبکه نمایش خانگی آمد.

مهرجویی بی توجه به عدم اکران و عدم استقبال از «آسمان محبوب» در سال ۱۳۹۰ دست به کار ساخت فیلمی شد به نام «نارنجی پوش» با نقش آفرینی حامد بهداد و لیلا حاتمی. فیلمی در حمایت از محیط زیست که آن زمان دغدغه اصلی مهرجویی بود. نارنجی پوش که موافقان و مخالفان خود را داشت و همچنان نام کارگردانش سرخط خبرها بود، چندان نتوانست در گیشه موفق باشد و با وجود جذب تنها ۳۲۷ هزار بیننده رتبه ششم جدول پرمخاطب‌ترین‌های سال را از آن خود کرد. در سالی که سومین فیلم از سه گانه «کلاه قرمزی» با عنوان «کلاه قرمزی و بچه ننه» تنها با حدود یک میلیون و پانصدهزار بیننده پرمخاطب‌ترین فیلم سال بود و مخاطبان چندان از فیلم‌های روی پرده استقبال نکردند.

داریوش مهرجویی پس از «اشباح» به مدت ۶ سال از سینما دور شد و بار دیگر با داستانی پیرامون موسیقی (پس از «سنتوری») و با همان حال و هوا به سینما بازگشت. او «لامینور» را سال ۱۳۹۸ ساخت و فیلم با تصمیم تهیه‌کننده‌اش در جشنواره سی و هشتم فیلم فجر حاضر نبود و پس از همه گیری «کرونا» همچنان نمایش فیلم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. فیلمی که پس از سال ها هم بیتا فرهی را دارد هم فریماه فرجامی را

مهرجویی در سال ۱۳۹۱ فیلم شوخ و شنگ چه خوبه که برگشتی را ساخت. فیلمی که همچنان ردپای پررنگ وحیده محمدی‌فر را بر خودش می‌دید. فیلم یک رضا عطاران سرحال داشت با یک حامد بهداد نچسب و عجیب و غریب و یک مهناز افشارِ مثل همیشه. با وجود حضور این ۳ بازیگر مطرح، فیلم در جذب مخاطب ناتوان بود. تنها ۲۳۷ هزار تماشاگر از فیلم دیدن کردند و رتبه یازدهم جدول پربیننده‌ترین فیلم‌های سال از آن فیلم مهرجویی شد. در سالی که همچنان سینما گیشه خوبی نداشت و پربیننده‌ترین فیلم سال حتی نتوانست یک میلیون مخاطب داشته باشد: «رسوایی» ساخته مسعود ده نمکی.

داریوش مهرجویی بی تفاوت به عدم استقبال مخاطبان و نویسندگان و منتقدان از آثارش، در سال ۱۳۹۳ فیلم اشباح را ساخت که از فیلم قبلی‌اش هم ناامیدکننده‌تر بود. بازگشت مهرجویی به نمایشنامه‌ای از هنریک ایبسن (پس از «خانه عروسک» برای فیلم «سارا») اینبار جواب نداد و «اشباح» یک شکست خورده تمام عیار بود. فیلمی که اگر نام مهرجویی را در عنوان‌بندی ابتدایی نداشت، کمتر کسی می‌توانست حدس بزند که این فیلم ساخته یکی از کارگردانان مطرح سینمای ایران است. اشباح در اکران عمومی تنها ۲۵ هزار بیننده جذب کرد و در سالی که «شهر موشها۲» بار دیگر جانی دوباره به گیشه‌های سالن‌های سینما داده بود و بیش از دو میلیون نفر بیننده داشت، «اشباح» در رتبه ۳۹ جدول پرمخاطب‌ترین فیلم‌های سال قرار گرفت.

 

«لامینور» و انتظاری که همچنان جذاب است

داریوش مهرجویی پس از «اشباح» به مدت ۶ سال از سینما دور شد و بار دیگر با داستانی پیرامون موسیقی (پس از «سنتوری») و با همان حال و هوا به سینما بازگشت. او «لامینور» را سال ۱۳۹۸ ساخت و فیلم با تصمیم تهیه‌کننده‌اش در جشنواره سی و هشتم فیلم فجر حاضر نبود و پس از همه گیری «کرونا» همچنان نمایش فیلم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. فیلمی که پس از سال ها هم بیتا فرهی را دارد هم فریماه فرجامی را.

 

فیلم‌های کوتاه داریوش مهرجویی

داریوش مهرجویی طی فعالیت سینمایی‌اش ۹ فیلم کوتاه ساخته که پنج تای آن قبل از انقلاب تولید شده است. فیلم مستند داستانی «سفر به سرزمین رمبو» (۱۳۶۲) که درباره زندگی آرتور رمبو (بنیانگذار شعر مدرن فرانسه) بود برای تلویزیون فرانسه ساخته شد و اپیزود «فرش و فرشته» از مجموعه «فرش ایرانی» (۱۳۸۵) هیچگاه اکران عمومی نشد. اما اپیزود «دختردایی گمشده» از مجموعه «داستان‌های جزیره» و همچنین «طهران: روزهای آشنایی» از فیلم دو اپیزودی «طهران تهران» در سینماها به نمایش درآمدند که سهم «داستان‌های جزیره» در اکران سال ۱۳۷۹ تنها ۵۲ هزار بیننده و سهم «طهران تهران» در نمایش سال ۱۳۸۹ فقط ۱۲۳ هزار تماشاگر بود.

 

جدول پرمخاطب ترین فیلم‌های داریوش مهرجویی

جدول پرفروش‌ترین فیلم‌های داریوش مهرجویینمودار تعداد مخاطبان آثار داریوش مهرجویی

نمودار تعداد مخاطبان آثار داریوش مهرجویی

این‌ها را هم بخوانید

نظر شما چیست؟

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

از اینکه نظرتان را با ما در میان می‌گذارید، خوشحالیم